|
LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤC QUẢN LÝ CÔNG SẢN
Hiến pháp năm 1992 quy định: Đất đai, rừng núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi vùng biển, thềm lục địa và vùng trời, phần vốn do Nhà nước đầu tư vào xí nghiệp, công trình thuộc các ngành, lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, kỹ thuật, ngoại giao, quốc phòng, an ninh cùng các tài sản khác mà pháp luật quy định là TSNN, đều thuộc sở hữu toàn dân.
Tài sản nhà nước (TSNN) giữ vị trí là nguồn lực quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia; việc sử dụng TSNN tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa kinh tế - chính trị - xã hội. Tuy nhiên, trong những năm đầu chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, công tác quản lý TSNN chưa thực sự được quan tâm, tình trạng sử dụng TSNN còn lãng phí, kém hiệu quả... phần nào làm suy giảm nguồn lực công phục vụ phát triển kinh tế của đất nước. Thực hiện Nghị quyết Đại hội giữa nhiệm kỳ của Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII), Chính phủ giao ngành tài chính thực hiện nhiệm vụ quản lý TSNN.
Sự hình thành và phát triển của Cục quản lý Công sản được thể hiện qua các giai đoạn cụ thể như sau:
* Giai đoạn từ năm 1995 - 1998.
- Ngày 18/11/1994, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 1142TC/QĐ-TCCB thành lập Tổ nghiên cứu triển khai thành lập Cục quản lý Công sản (QLCS).
- Ngày 26/4/1995, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 347TC/QĐ/TCCB về Điều lệ Tổ chức và hoạt động Cục QLCS với 9 nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Cục gồm 05 phòng.
- Ngày 14/7/1995, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 54 TC/TCCB hướng dẫn nội dung công tác quản lý công sản của Sở Tài chính - Vật giá tại các địa phương. Bộ máy quản lý công sản thuộc ngành tài chính địa phương được hình thành nhằm giúp chính quyền địa phương thực hiện quản lý tài sản công và tài nguyên quốc gia, đảm bảo mọi tài sản của Nhà nước đều có người chịu trách nhiệm bảo vệ, sử dụng và phát triển theo tinh thần Nghị quyết Đại hội giữa nhiệm kỳ (khoá VIII) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Hệ thống cơ quan chuyên môn về quản lý tài sản công bắt đầu được hình thành từ đây.
- Ngày 11/6/1997, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 412TC/QĐ/TCCB quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Cục QLCS, thay thế Quyết định số 347TC/QĐ/TCCB. Từ đây, Cục quản lý Công sản chính thức là Cục loại II đầu tiên trong cơ cấu bộ máy của Bộ Tài chính, chức năng, nhiệm vụ của Cục cũng được bổ sung.
Trong giai đoạn này, mặc dù lực lượng cán bộ còn trẻ, kinh nghiệm chưa nhiều và công tác quản lý TSNN là một vấn đề khá mới mẻ, nhưng với sự cố gắng và quyết tâm của tập thể lãnh đạo, công chức Cục QLCS, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã bước đầu được nghiên cứu và xây dựng, trong đó tập trung ban hành các quy định về quản lý, sử dụng TSNN tại khu vực HCSN - khu vực đang quản lý, sử dụng TSNN với số lượng và giá trị lớn nhất, cụ thể:
- Quyết định số 399/QĐ-BTC ngày 15/5/1995 của Bộ Tài chính ban hành Quy chế quản lý, sử dụng nhà làm việc của cơ quan, đơn vị HCSN.
- Thông tư số 45/TC/QLCS ngày 14/6/1995 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện quy chế quản lý và sử dụng nhà làm việc của các cơ quan HCSN.
- Thông tư số 46/TC/QLCS ngày 14/6/1995 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc tiếp nhận, bàn giao, đánh giá lại giá trị nhà và đất thuộc trụ sở làm việc dôi ra do thực hiện sắp xếp lại quỹ nhà làm việc của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ đang quản lý, sử dụng.
- Quyết định số 1163TC/QLCS ngày 21/12/1996 của Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quy chế xử lý tài sản không sử dụng hoặc không còn sử dụng được của các cơ quan HCSN.
Đồng thời, Cục QLCS cũng nghiên cứu, trình Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 100/QĐ-BTC ngày 23/01/1997 về Quy chế quản lý và xử lý tài sản được xác lập quyền sở hữu nhà nước.
Cùng với nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng hệ thống văn bản pháp quy, Cục QLCS còn triển khai một số nhiệm vụ khác, nổi bật nhất trong giai đoạn này là tổ chức kiểm kê, đánh giá lại tài sản cố định của Nhà nước trong khu vực HCSN có đến 0 giờ ngày 01/01/1998 của 55.325 cơ quan, đơn vị HCSN trong cả nước (chiếm 96,2 %). Kết quả công tác kiểm kê, đánh giá lại tài sản cố định lần này đã thu được những kết quả quan trọng, Nhà nước kiểm soát được toàn bộ TSNN khu vực HCSN cả về số lượng và giá trị, là cơ sở để định hướng phát triển TSNN, lập kế hoạch đầu tư xây dựng mới, mua sắm, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp TSNN và tạo lập cơ sở dữ liệu về TSNN.
* Giai đoạn từ năm 1998 - 2003.
Về cơ bản trong giai đoạn này không có sự biến động về cơ cấu, tổ chức bộ máy.
Thực hiện chức năng quản lý nhà nước về TSNN, ngày 6/3/1998 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 14/1998/NĐ-CP về quản lý TSNN với những quy định mang tính nguyên tắc chung nhất trong công tác quản lý, sử dụng TSNN; đây là văn bản quy phạm pháp luật cao nhất trong giai đoạn này, đặt nền móng để đưa công tác quản lý, sử dụng TSNN đi vào nề nếp. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã tập trung chỉ đạo xây dựng và ban hành được hệ thống văn bản khá toàn diện về:
- Hệ thống tiêu chuẩn, định mức sử dụng TSNN gồm đối với trụ sở làm việc, phương tiện đi lại, trang thiết bị làm việc của cán bộ, công chức...
- Hệ thống các văn bản quy định về quy trình và thẩm quyền xử lý TSNN trong từng trường hợp, từ khâu đầu tư, mua sắm ban đầu đến khâu chuyển đổi hình thức sở hữu, bán cuối cùng.
- Xuất phát từ thực tế sử dụng TSNN trong những năm qua, đặc biệt là nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước còn nhiều lãng phí, Chính phủ đã chỉ đạo thực hiện sắp xếp lại nhà, đất trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh để làm cơ sở đúc rút kinh nghiệm, triển khai áp dụng trên phạm vi cả nước.
- Cơ chế quản lý, sử dụng tài sản khi dự án kết thúc được nghiên cứu, xây dựng nhằm xử lý kịp thời và phát huy tốt TSNN, góp phần trang bị tài sản phục vụ công tác cho các cơ quan, đơn vị của nhà nước.
- Hoàn thiện hệ thống pháp luật về đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng.
- Tham gia nghiên cứu, xây dựng Luật đất đai năm 2003, Luật hoá các nội dung quản lý tài chính về đất đai. Đây là lần đầu tiên, Luật đất đai quy định cụ thể về tài chính đất đai.
Như vậy có thể nói, trong giai đoạn này hệ thống văn bản pháp luật về quản lý, sử dụng TSNN đã được ban hành bao quát được phần lớn các mối quan hệ trong quản lý, sử dụng TSNN.
* Giai đoạn từ năm 2003 - 2008.
Ngày 25/9/2003, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 162/2003/QĐ-BTC quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục quản lý Công sản, thay thế Quyết đính số 412TC/QĐ/TCCB. Theo đó, Cục có 10 nhiệm vụ và có 05 phòng nghiệp vụ, 01 Trung tâm. Đến cuối năm 2003, cả nước đã có 50% tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập 01 đơn vị sự nghiệp về quản lý công sản thuộc Sở Tài chính - Vật giá thực hiện các dịch vụ công về quản lý tài sản.
Tuy nhiên, thực hiện Thông tư liên tịch số 115/2003/TTLT-BTC-BNV ngày 28/11/2003 của Bộ Tài chính và Bộ Nội vụ hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn về lĩnh vực tài chính thuộc Uỷ ban nhân dân các cấp thì mô hình tổ chức bộ máy của Sở Tài chính cấp tỉnh phải thu gọn lại số lượng các phòng chuyên môn, giảm bớt đầu mối hành chính. Từ đây nhiệm vụ quản lý công sản tại một số tỉnh, thành phố không còn phòng riêng nữa mà được sát nhập cùng các phòng khác.
Trong giai đoạn này, hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng TSNN tiếp tục được hoàn thiện nhằm phù hợp với các chính sách mới được ban hành và xu hướng phát triển của đất nước, cụ thể:
- Trên cơ sở Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội thông qua, Cục quản lý Công sản đã tập trung nghiên cứu, xây dựng hệ thống văn bản pháp luật về đất đai, như: Chính sách thu tiền sử dụng đất khi Nhà nước giao đất; Chính sách thu tiền thuê đất, thuê mặt nước; Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Giá đất để thực hiện các quan hệ giao dịch về đất đai giữa nhà nước với các tổ chức, cá nhân; Đấu giá quyền sử dụng đất; Sử dụng quỹ đất tạo vốn xây dựng cơ sở hạ tầng; Thu hồi đất sản xuất của các nông trường, lâm trường để giao cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo...
- Hệ thống văn bản pháp luật về quản lý, sử dụng TSNN tiếp tục được hoàn thiện; đồng thời Chính phủ đẩy mạnh phân cấp xử lý TSNN cho các Bộ, ngành, địa phương. Bên cạnh đó, từ thực tế sử dụng TSNN trong những năm qua, đặc biệt là nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước còn nhiều lãng phí, Chính phủ đã chỉ đạo thực hiện sắp xếp lại nhà, đất trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh để làm cơ sở đúc rút kinh nghiệm, triển khai áp dụng trên phạm vi cả nước. Đối với TSNN tại các đơn vị sự nghiệp công lập, để sử dụng hiệu quả thì ngoài các biện pháp xử lý như thu hồi, điều chuyển, bán..., bước đầu cũng đã mở ra cơ chế cho phép sử dụng để góp vốn liên doanh, liên kết phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, thế chấp tại các tổ chức tín dụng và thực hiện chế độ trích khấu hao tài sản cố định tương tự như các doanh nghiệp.
* Giai đoạn từ năm 2008 đến nay.
Ngày 03/4/2009, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 668/QĐ-BTC quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục quản lý Công sản. Theo Quyết định này, Cục quản lý Công sản có 15 nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức bộ máy gồm 05 phòng và 01 Trung tâm.
Luật quản lý, sử dụng TSNN được Quốc hội thông qua ngày 03/6/2008 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2009 đã chính thức mở ra một giai đoạn mới cho công tác quản lý công sản, các nội dung quy phạm pháp luật tại các văn bản trước đây đã được kế thừa và nâng lên một bước quan trọng tại Luật; những nội dung trước đây mới chỉ dừng ở mức độ thực hiện thí điểm tại một số địa bàn, một số lĩnh vực thì nay đã chính thức được quy định tại Luật. Đồng thời, Luật cũng đã quy định một số nội dung mới thể hiện sự đổi mới của Nhà nước trong công tác quản lý công sản, xóa bỏ sự bao cấp về TSNN và có định hướng tới thị trường.
Cùng với Luật Quản lý, sử dụng TSNN, ngày 03/6/2008 Quốc hội thông qua Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản trên cơ sở quy định tại Điều 23 của Hiến pháp. Luật được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu về tài sản trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh và vì lợi ích quốc gia mà các biện pháp huy động khác không đáp ứng được; Góp phần đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư đối với tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi để thu hút đầu tư trong và ngoài nước.
Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về xử lý tài sản bị chôn giấu, bị chìm đắm; sắp xếp lại, xử lý nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước; tài sản kết cấu hạ tầng; tài chính về đất đai... cũng được hoàn thiện nhằm đáp ứng với xu hướng phát triển của đất nước trong thời kỳ mới.
Trong thời đại thông tin ngày nay, Cục quản lý Công sản đã xây dựng và vận hành Chương trình phần mềm Quản lý đăng ký TSNN và Trang thông tin về TSNN góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về TSNN và tuyên truyền, phổ biến các văn bản chính sách chế độ của Nhà nước đến mọi tổ chức, cá nhân.
Đến nay, về cơ bản hệ thống pháp luật đã được ban hành tương đối đầy đủ và bao quát các lĩnh vực của tài sản công; đồng thời tổ chức bộ máy làm công tác công sản tiếp tục được kiện toàn từ trung ương tới địa phương, đội ngũ cán bộ, công chức không ngừng lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng.
|
