Khoảng cách giải ngân khá lớn

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, đến ngày 10/9, cả nước đã giải ngân 523.813,6 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 51,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với trước đó 1 tuần (tính đến ngày 3/9), số vốn giải ngân tăng thêm hơn 10.500 tỷ đồng.

Như vậy, gần một nửa kế hoạch vốn còn lại đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải giải ngân trong 4 tháng còn lại. Đây cũng là thời điểm nhiều dự án phải tăng tốc thi công để có khối lượng hoàn thành, tạo cơ sở thanh toán vốn.

Thực tế triển khai từ đầu năm đến nay cho thấy, tốc độ giải ngân giữa các địa phương, đơn vị rất khác nhau. Có nơi đã vượt khá xa mức bình quân chung, nhưng cũng có nơi tỷ lệ còn thấp dù thời gian để về đích không còn nhiều.

Thi công hầm đường bộ Hoàng Liên kết nối phường Sa Pa (tỉnh Lào Cai) và xã Bình Lư (tỉnh Lai Châu). Ảnh: Đức Thanh

Tại Hà Nội, tính đến đầu tháng 9/2026, thành phố đã giải ngân 92.592 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 77,17% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Đà giải ngân tập trung ở các dự án hạ tầng giao thông, đô thị, thoát nước và những công trình trọng điểm của thành phố.

Cũng đến đầu tháng 9/2026, Đà Nẵng giải ngân 11.351 tỷ đồng, đạt 66,03% kế hoạch Thủ tướng giao, tăng hơn 2.537 tỷ đồng so với cuối tháng 7, tương ứng tăng 28,79%. Trong số này, khoảng 7.324 tỷ đồng là thanh toán khối lượng hoàn thành, chiếm 64,5% và hơn 4.026 tỷ đồng là tạm ứng.

Ngược lại, tại Đắk Lắk mới giải ngân gần 3.879 tỷ đồng tính đến ngày 4/9, tương đương 34,35% tổng kế hoạch năm. Với tỷ lệ này, tỉnh Đắk Lắk đang đứng thứ 30/34 tỉnh, thành phố. Đáng chú ý, hiện tỉnh còn 1.375 tỷ đồng chưa đủ điều kiện giao vốn. Riêng trong tháng 8, theo kế hoạch, tỉnh phải giải ngân ít nhất 3.000 tỷ đồng nhưng thực tế chỉ đạt khoảng 604 tỷ đồng.

Quảng Ngãi cũng nằm trong nhóm địa phương có tốc độ giải ngân thấp. Đến ngày 3/9, tỉnh giải ngân khoảng 3.113 tỷ đồng, đạt 38,8% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

Với mức giải ngân bình quân chung của cả nước là 51,2%, sự chênh lệch trong giải ngân giữa các địa phương hiện đang khá lớn. Theo Bộ Tài chính, đến ngày 10/9 vẫn còn 15 địa phương và 24 bộ, ngành có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung này.

Đáng chú ý, với những địa phương đang ở nhóm thấp, phần vốn còn phải giải ngân từ nay đến hết năm không chỉ lớn về giá trị, mà còn đòi hỏi phải xử lý đồng thời nhiều công việc để tạo được khối lượng thực hiện.

Điểm nghẽn dồn về những tháng cuối năm

Thực tế triển khai từ các địa phương cho thấy, nguyên nhân giải ngân chậm không chỉ nằm ở một khâu. Có dự án còn vướng giải phóng mặt bằng, có dự án chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu; có nơi việc bố trí, phân bổ vốn chưa theo kịp tiến độ dự án. Vì thế, khi dự án chưa đủ điều kiện triển khai thì mặc dù vốn đã được bố trí cũng chưa thể chuyển thành khối lượng để thanh toán.

Đấy là còn chưa kể sau khi có mặt bằng, dự án còn phải có thiết kế, dự toán, lựa chọn được nhà thầu, có vật liệu và nhân lực để tổ chức thi công. Đây là những khâu đang tạo áp lực không nhỏ khi hàng loạt công trình cùng bước vào giai đoạn tăng tốc.

Tuy nhiên, theo nhận định và đánh giá từ các ban quản lý dự án, nguyên nhân chính hiện đang làm tiến độ giải ngân bị kéo chậm lại nằm ở nguồn nhân công. Ông Nguyễn Lê Minh - Giám đốc Ban điều hành Dự án cải tạo, mở rộng Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì cho biết, nhân công hiện khá khan hiếm, nhất là lao động có tay nghề và thợ kỹ thuật. Nhiều dự án trọng điểm cũng đang phải tăng tốc để về đích, cùng lúc cần huy động một lượng lớn nhân lực nên việc tìm kiếm, bố trí người cho các công trường trở nên khó khăn hơn.

“Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở thêm mũi thi công, tăng ca hoặc đẩy nhanh tiến độ. Có mặt bằng và có vốn nhưng nếu thiếu người, thiếu máy móc hoặc vật liệu thì công trường cũng khó tăng tốc theo kế hoạch”- ông Minh nhận định.

Ngoài ra, nguồn cung và giá vật liệu xây dựng cũng là nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công của dự án. Hiện nhiều công trình lớn cùng tăng tốc vào cuối năm, vì thế nhu cầu vật liệu, máy móc và nhân lực tăng theo. Với những dự án đã chậm từ đầu năm, việc dồn khối lượng vào những tháng cuối càng tạo thêm áp lực cho nhà thầu.

Đặc biệt hơn nữa, những tháng cuối năm thường trùng với mùa mưa tại nhiều địa phương, trong khi các hạng mục ngoài trời như san nền, xử lý nền móng, vận chuyển vật liệu hay thi công đường phụ thuộc khá nhiều vào điều kiện thời tiết.

4 tháng để chạy đua về đích

TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV từng lưu ý rằng, khi các dự án đầu tư công tồn đọng, chậm tiến độ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân. Vì thế theo ông, cùng với việc đẩy mạnh đầu tư công, cần xử lý các dự án chậm giải ngân và nâng hiệu quả sử dụng vốn.

Gần đây nhất, khi bàn về giải pháp thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, ông Cấn Văn Lực và nhóm nghiên cứu BIDV tiếp tục đề nghị cần giải quyết kịp thời các vướng mắc, đồng thời nâng trách nhiệm của người đứng đầu, hướng tới mục tiêu giải ngân toàn bộ kế hoạch.

Nhìn vào số liệu hiện tại, tốc độ giải ngân những tháng cuối năm sẽ không thể giống nhau ở tất cả các địa phương. Đơn cử Hà Nội, Đà Nẵng đã có nền giải ngân cao hơn bình quân chung, trong khi Đắk Lắk, Quảng Ngãi và nhiều địa phương khác vẫn còn khoảng cách khá xa.

Theo Bộ Tài chính, đến ngày 10/9, ngoài 9 cơ quan trung ương và 19 địa phương đã có tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung cả nước trở lên thì vẫn còn 24 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân cả nước. Đặc biệt, có 3 cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 6% và chưa giải ngân.

Nếu không tính 5% kế hoạch vốn đầu tư công của địa phương được dành để tiết kiệm, dự kiến bố trí cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đến ngày 10/9 đạt 52,9% kế hoạch sau điều chỉnh.

Trước thực tế này, phần vốn còn lại cần giải ngân phụ thuộc vào việc từng địa phương, từng bộ, ngành có thể xử lý được bao nhiêu dự án đang vướng, đưa thêm bao nhiêu công trình vào thi công và tạo ra bao nhiêu khối lượng đủ điều kiện thanh toán.

Theo Bộ Tài chính, mốc giải ngân đạt 51,2% của cả nước đến ngày 10/9 cho thấy tiến độ đã qua nửa chặng đường. Nhưng để đi tiếp chặng còn lại, những việc cần làm không chỉ là thanh toán vốn mà mặt bằng phải được bàn giao, thủ tục phải được hoàn tất, nhà thầu phải có đủ nhân lực và máy móc, vật liệu phải đáp ứng và công trường phải duy trì được nhịp thi công. 4 tháng cuối năm vì thế sẽ là khoảng thời gian quyết định khả năng biến phần vốn còn lại trên kế hoạch thành khối lượng thực tế trên công trường.