Sáu trụ cột và bài toán “làm sạch”

Chiến lược dữ liệu quốc gia được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đặt ra mục tiêu biến dữ liệu thành tài nguyên chiến lược, tư liệu sản xuất mới và nền tảng quản trị quốc gia hiện đại, đồng thời hình thành hệ sinh thái dữ liệu quốc gia thống nhất, liên thông, an toàn và dùng chung, qua đó nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số.

Bám sát định hướng đó, Quyết định số 2891/QĐ-BTC ngày 12/10/2026 về Kế hoạch triển khai Chiến lược dữ liệu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Khung chương trình đào tạo, bồi dưỡng về quản trị dữ liệu của Bộ Tài chính được ban hành với sự chuyển dịch tư duy từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu. Qua đó tạo ra khung khổ pháp lý và hành động đồng bộ, định hình lộ trình phát triển dữ liệu của ngành Tài chính gắn liền với sự phát triển chung của cả nước.

Bộ Tài chính đẩy mạnh kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả dữ liệu trên nguyên tắc “dữ liệu thay giấy tờ”. Ảnh: Đức Minh

Kế hoạch không chỉ dừng lại ở việc số hóa thông tin đơn thuần hay số hóa các tập hồ sơ giấy mà hướng tới việc chuẩn hóa, làm sạch, kết nối và khai thác tối đa giá trị của dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và chủ quyền dữ liệu quốc gia.

Kế hoạch của Bộ Tài chính bao trùm 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm từ thể chế, hạ tầng, phát triển kinh tế dữ liệu đến an ninh mạng. Trong đó, có ba nhóm nhiệm vụ mang tính “bản lề”.

Thứ nhất, nguyên tắc “Đúng - Đủ - Sạch - Sống - Thống nhất - Dùng chung”. Theo đó, Bộ Tài chính yêu cầu các đơn vị tổ chức tạo lập, chuẩn hóa và quản trị thống nhất dữ liệu. Đặc biệt, việc đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu để nguyên tắc “dữ liệu thay giấy tờ” sẽ mang lại sự thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp khi giải quyết thủ tục hành chính.

Đơn cử trong nhóm nhiệm vụ về hoàn thiện thể chế, chính sách và quản trị dữ liệu, Bộ Tài chính tập trung xây dựng và hoàn thiện các cơ sở dữ liệu nền tảng, trong đó có nhiệm vụ quan trọng là hoàn thiện cơ sở dữ liệu về bảo hiểm xã hội cho người lao động Việt Nam (giai đoạn 2026 - 2027), sẽ tạo ra một lưới an sinh minh bạch, kết nối trực tiếp với huyết mạch dòng tiền của nền kinh tế.

Hay việc Bộ Tài chính có kế hoạch xây dựng thông tư quy định về phí khai thác, sử dụng thông tin trong Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo trình tự rút gọn nhằm tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn pháp lý.

Thứ hai, đón đầu xu thế kinh tế dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI). Kế hoạch mở ra tầm nhìn mới khi thúc đẩy các mô hình kinh doanh hiện đại dựa trên dữ liệu trong các lĩnh vực trọng điểm như: tài chính, ngân hàng, y tế, giáo dục, nông nghiệp, công nghiệp, logistics, đô thị thông minh và dịch vụ công. Bên cạnh đó, việc xây dựng, vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về trí tuệ nhân tạo (AI) và nghiên cứu cơ chế khai thác nguồn lực từ Quỹ phát triển dữ liệu quốc gia là những bước tiến đón đầu xu thế công nghệ tương lai, và cho thấy Bộ Tài chính đang chuẩn bị sẵn sàng hạ tầng cho một nền kinh tế số giá trị gia tăng cao.

Thứ ba, chính sách đãi ngộ nhân lực - “nam châm” giữ chân nhân tài. Bộ Tài chính chú trọng thành lập, kiện toàn lực lượng chuyên trách về dữ liệu và chuyển đổi số tại các đơn vị chủ quản. Đáng chú ý, kế hoạch phối hợp với Bộ Nội vụ để xây dựng cơ chế đặc thù về tiền lương, thu nhập, đãi ngộ cho lực lượng dữ liệu quốc gia, cùng với việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế và doanh nghiệp để tiếp cận công nghệ mới. Việc phối hợp với Bộ Nội vụ để xây dựng cơ chế đặc thù về tiền lương, thu nhập cho lực lượng dữ liệu quốc gia là một điểm nhấn đột phá. Nếu không có cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh, khu vực công sẽ rất khó giữ chân các chuyên gia dữ liệu giỏi.

Chuẩn hóa năng lực quản trị dữ liệu toàn quốc

Tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương về chuyển đổi số, Bộ Tài chính ban hành kế hoạch triển khai Khung chương trình đào tạo, bồi dưỡng về quản trị dữ liệu. Theo đó, Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số được giao nhiệm vụ chủ trì xây dựng kế hoạch, tổ chức hoặc phối hợp tổ chức các chương trình đào tạo phù hợp cho từng nhóm đối tượng công chức, viên chức trong ngành.

Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong quá trình xây dựng, rà soát chương trình đào tạo, đồng thời cử cán bộ tham gia các lớp học theo nhu cầu thực tế của cơ quan, đơn vị.

Các điều kiện về nhân lực, kinh phí, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin và học liệu được chuẩn bị chu đáo để phục vụ công tác giảng dạy và học tập. Mọi vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện sẽ được tổng hợp, báo cáo Bộ Công an và cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định kịp thời.

Để bảo đảm kế hoạch không chỉ nằm trên giấy mà đi vào thực tiễn với hiệu quả cao nhất, Bộ Tài chính đã thiết lập một cơ chế quản lý, giám sát và kiểm tra rất chặt chẽ: Thủ trưởng các đơn vị được giao chủ trì nhiệm vụ chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng và hiệu quả triển khai. Các đơn vị có nghĩa vụ định kỳ báo cáo kết quả trước ngày 25/12 hằng năm hoặc thực hiện báo cáo đột xuất theo yêu cầu về Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số để tổng hợp.

Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số đóng vai trò là “nhạc trưởng” theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và tổng hợp toàn bộ tình hình triển khai; đồng thời là cơ quan tham mưu cho Lãnh đạo Bộ trong việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và đề xuất điều chỉnh, bổ sung kế hoạch khi cần thiết.

Với một kế hoạch hành động chi tiết, tư duy quản trị hiện đại và sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ thể chế, hạ tầng cho đến con người, Bộ Tài chính đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nền tài chính số minh bạch, hiệu quả.