Dự thảo Luật gồm 10 chương, 103 điều, được xây dựng trên kết cấu, bố cục của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025. Các nội dung của Luật Đầu tư công được giản lược, lồng ghép vào các chương, điều, khoản tương ứng; nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại chương riêng.

Đánh giá hiệu quả đầu tư trong suốt vòng đời dự án

Một trong những thay đổi lớn nhất tại dự thảo là xây dựng chương riêng về kế hoạch tài chính 5 năm, trong đó tích hợp nội dung kế hoạch đầu tư công 5 năm thành danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm, lồng ghép trong kế hoạch tài chính 5 năm. Việc tích hợp nhằm gắn đầu tư công với khả năng cân đối nguồn lực, quản lý rủi ro tài khóa và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày dự án Luật. Ảnh: Đức Thanh

Đồng thời, kế hoạch đầu tư công hằng năm được tích hợp vào dự toán chi đầu tư công hằng năm để thống nhất quản lý từ khâu lập, phân bổ, giao, chấp hành, quyết toán, công khai và giám sát ngân sách nhà nước. Các quy định riêng về lập, trình, phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung hạn và phân bổ, giao kế hoạch đầu tư công hằng năm được lược bỏ do đã tích hợp vào quy trình chung.

Để phát huy hiệu quả nguồn vốn, tránh tình trạng giữ vốn, dự thảo bổ sung cơ chế Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm đối với chương trình, dự án, nhiệm vụ chưa đủ điều kiện triển khai, giải ngân; đồng thời bổ sung danh mục nhiệm vụ, dự án mới đã hoàn thiện thủ tục đầu tư, có thể thực hiện giải ngân dự toán hằng năm.

Gắn với việc thống nhất quy trình, Chính phủ đề xuất sửa đổi thời gian lập, tổng hợp, quyết định và giao dự toán ngân sách. Theo đó, Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp thường lệ cuối năm, không quy định thời hạn cụ thể; thời hạn Thủ tướng Chính phủ giao dự toán được điều chỉnh từ ngày 20/11 thành ngày 30/11.

Dự thảo cũng quy định cụ thể đối tượng chi đầu tư phát triển, làm rõ đối tượng chi đầu tư công và đối tượng chi đầu tư phát triển khác; rà soát, cắt giảm một số nhóm nhiệm vụ được bố trí từ hai nguồn chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, bảo đảm phù hợp tính chất nguồn vốn nhưng vẫn tạo sự linh hoạt trong triển khai.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung các quy định để tiếp tục phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động, linh hoạt cho các cấp, các ngành, địa phương đi đôi với trách nhiệm của từng chủ thể.

Theo đó, dự thảo cắt giảm trình tự, thủ tục lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư đối với dự án đầu tư công nhóm C, tích hợp các nội dung tại bước phê duyệt chủ trương đầu tư vào quy trình xem xét quyết định đầu tư.

Cùng với đó, dự thảo bổ sung yêu cầu việc quyết định đầu tư dự án nhóm C chỉ được thực hiện sau khi có ý kiến của cấp có thẩm quyền về sự cần thiết và nguồn vốn, khả năng cân đối vốn của dự án. Các bộ, cơ quan trung ương, địa phương phải làm rõ nguyên tắc, căn cứ để xác định sơ bộ tổng mức đầu tư trong nội dung báo cáo chủ trương đầu tư.

Một thủ tục khác được cắt giảm là UBND cấp tỉnh phải báo cáo HĐND cùng cấp cho phép chuyển nguồn dự toán chi đầu tư công nguồn ngân sách trung ương, do đã phân cấp cho UBND cấp tỉnh.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư công. Chương trình, dự án, nhiệm vụ phải được đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện và vận hành, khai thác sau đầu tư.

Việc đánh giá gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực kết cấu hạ tầng, cải thiện đời sống và an sinh xã hội mà Nhân dân được thụ hưởng. Dự thảo đồng thời sửa đổi, bổ sung chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật và tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách.

Toàn cảnh phiên họp sáng 23/10. Ảnh: Đức Thanh

Chủ động sử dụng tăng thu, thu hẹp đối tượng chuyển nguồn

Trong điều hành ngân sách, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định cho phép sử dụng số thu thực hiện vượt dự toán ngay trong quá trình chấp hành dự toán; sửa đổi, bổ sung quy định về sử dụng nguồn tăng thu, dự toán chi còn lại cho các chương trình, nhiệm vụ quan trọng.

Dự thảo cũng sửa đổi quy định về sử dụng dự phòng cho các dự án ngoài danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm; bổ sung nội dung sử dụng dự phòng, Quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu, dự toán chi còn lại để chi ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô. Điều kiện chỉ được chi từ Quỹ dự trữ tài chính cho ngân sách sau khi đã sử dụng hết dự phòng ngân sách được đề xuất bãi bỏ.

Đối với xử lý thu, chi cuối năm, dự thảo cho phép tiếp tục thanh toán trong thời gian chỉnh lý quyết toán đối với các khoản đủ điều kiện, đồng thời thu hẹp đối tượng được chuyển nguồn. Thời hạn thực hiện chi đối với các khoản được chuyển nguồn được thống nhất không quá ngày 31/12 năm sau, trừ kinh phí thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp, trợ cấp và các khoản tính theo tiền lương.

Thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật, cơ bản nhất trí với đề xuất tích hợp các kế hoạch, nghị quyết về ngân sách nhà nước và đầu tư công; đề nghị tiếp tục rà soát để quy định đồng bộ, không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc và yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực.

Về sử dụng tăng thu, đa số ý kiến Ủy ban cơ bản thống nhất với chủ trương giao Chính phủ, UBND các cấp được phân bổ, sử dụng trong quá trình chấp hành ngân sách nhằm nâng cao tính chủ động trong điều hành. Tuy nhiên, cần quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng, chỉ phân bổ khi xác định chắc chắn nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, bảo đảm ưu tiên thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chi theo luật; tránh tạo cơ chế làm giảm chất lượng công tác lập dự toán.

Đối với dự án nhóm C, Thường trực Ủy ban nhận thấy đơn giản hóa trình tự, thủ tục là phù hợp, nhưng cần bảo đảm không cắt bỏ những nội dung cần thiết trong quá trình chuẩn bị dự án. Cơ quan thẩm tra đề nghị thiết kế theo hướng rút gọn, tích hợp thủ tục quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư trong một bước, quy định rõ trình tự, thẩm quyền và nội dung quyết định.

Theo tờ trình, Luật dự kiến có hiệu lực từ năm ngân sách 2027. Riêng quyết toán ngân sách năm 2026 và lập dự toán ngân sách năm 2027 áp dụng theo Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành đã được sửa đổi, bổ sung.