Vay vốn phải tính toán lợi ích tổng thể quốc gia

Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn trước Quốc hội sáng 12/11, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (đoàn Khánh Hòa) đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ định hướng, giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, bảo đảm đáp ứng nhu cầu vốn, hiệu quả đầu tư và an toàn nợ công.

Đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (đoàn Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu đồng thời chất vấn việc Chính phủ có phát hành trái phiếu quốc tế trong năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 hay không; nếu có, mục đích sử dụng nguồn vốn huy động là gì?

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 đã xác định rất rõ nguồn vốn trong nước là quan trọng, là chủ đạo; nguồn vốn nước ngoài cũng rất quan trọng. Tuy nhiên, việc huy động phải đặt nguyên tắc tuyệt đối bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia. Các chỉ tiêu nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ trên tổng thu ngân sách nhà nước phải chấp hành nghiêm các giới hạn Quốc hội quy định.

Theo Bộ trưởng, mức nợ hiện hành còn rất thấp so với trần Quốc hội cho phép. Nợ công chỉ hơn 33% GDP, trong khi trần là 60%; nợ Chính phủ duy trì ở mức 32% GDP, so với giới hạn không quá 50% GDP.

Về nhu cầu huy động vốn cho các công trình trọng điểm, Bộ trưởng đề cập điện hạt nhân và hai dự án đường sắt lớn, gồm tuyến Bắc - Nam, trục Hà Nội - TP. Hồ Chí Minh và tuyến Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng. Theo khái toán ban đầu được Bộ trưởng nêu, dự án đường sắt Bắc - Nam cần hơn 1,7 triệu tỷ đồng; tuyến Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng cần khoảng 290.000 tỷ đồng.

“Đây là số vốn rất lớn. Nhưng trong quá trình đàm phán, nguyên tắc tuyệt đối phải tuân thủ là các dự án trọng điểm quốc gia này phải gắn với chuyển giao công nghệ, gắn với việc nâng cao năng lực của các doanh nghiệp Việt Nam”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú; Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài và các đại biểu tham dự phiên chất vấn ngày 12/11. Ảnh: Đức Thanh

Do đó, theo Bộ trưởng, phải tính toán lợi ích tổng thể quốc gia ngay từ khâu lựa chọn công nghệ: lựa chọn công nghệ gì, doanh nghiệp Việt Nam tham gia theo phương thức nào; tối thiểu phải làm được bảo hành, duy tu và sửa chữa.

Với đường sắt, Bộ trưởng phân tích, bên cạnh toa xe, đường ray, quan trọng nhất là hệ thống thông tin tín hiệu điều khiển. Lựa chọn công nghệ phải gắn với điều kiện cho vay của đối tác nước ngoài, với hiệp định vay của Chính phủ, bảo đảm thời hạn hợp lý, lãi suất và an toàn nợ công. Đây là những nội dung phải cân nhắc rất kỹ lưỡng, nhưng vẫn phải làm, bảo đảm “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ” và tạo ra được nền công nghiệp đường sắt quốc gia.

Đồng thời, Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng số một trong quá trình đàm phán là bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia,

Chuẩn bị phát hành trái phiếu quốc tế vào thời điểm thích hợp

Về phát hành trái phiếu quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Việt Nam từng có 3 đợt phát hành trên thị trường vốn quốc tế. Đến năm 2024, đã thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi khi đến hạn; hiện không còn dư nợ trái phiếu quốc tế của Chính phủ trên thị trường.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn. Ảnh: Đức Thanh

Thời gian qua, Bộ Tài chính tích cực làm việc với các định chế tài chính quốc tế, bao gồm nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng tín nhiệm. Theo Bộ trưởng, trong tháng 10 vừa qua, tổ chức R&I của Nhật Bản đã nâng hạng tín nhiệm của Việt Nam lên mức Đầu tư. Đây là thuận lợi rất lớn.

Trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ Tài chính đã tiếp xúc với nhiều tập đoàn tài chính lớn. Bộ trưởng cho biết, các tập đoàn quan tâm, trao đổi và sẵn sàng mời gọi Việt Nam phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường Nhật Bản, kể cả có sự bảo lãnh của Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC).

Dù vậy, việc phát hành hay không phải được tính toán kỹ, trước hết về chi phí. “Thời điểm hiện nay tôi cho rằng chưa phù hợp”, Bộ trưởng bày tỏ.

Lý giải nhận định này, Bộ trưởng cho biết, đứt gãy chuỗi cung ứng xăng dầu đẩy lạm phát lên cao; lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm lên tới 5,2%, hiện vẫn duy trì khoảng 4,8% - 4,9%. Nếu phát hành vào thời điểm này, chi phí vay của Việt Nam sẽ rất cao.

Dù vậy, Bộ trưởng khẳng định, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục làm việc chặt chẽ với các nhà đầu tư quốc tế để sẵn sàng khi có điều kiện thuận lợi thì huy động từ kênh trái phiếu quốc tế, đảm bảo tổng chi phí phải phù hợp và kiên định nguyên tắc đảm bảo tuyệt đối an ninh, an toàn tài chính quốc gia.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, việc phát hành trái phiếu quốc tế có hai chức năng quan trọng, không chỉ huy động vốn cho nền kinh tế, mà còn tạo lập đường cong lãi suất chuẩn cho thị trường. Khi Chính phủ phát hành, mức lãi suất chuẩn sẽ tạo căn cứ tham chiếu để nhà đầu tư xác định chi phí vay của doanh nghiệp, định chế tài chính Việt Nam khi huy động vốn trên thị trường quốc tế. Vì vậy, việc huy động vốn trên thị trường quốc tế còn có vai trò nâng cao uy tín, vị thế của nền tài chính Việt Nam.

“Chúng tôi sẽ rất cân nhắc và vào thời điểm thích hợp sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định triển khai”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nói./.