Thể chế hóa chủ trương cải cách

Cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên, mà đã được Đảng, Quốc hội và Chính phủ nâng tầm thành yêu cầu xuyên suốt. Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”.

Nghị quyết số 66/NQ-CP của Chính phủ về chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2025 và 2026 đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, đồng thời xóa bỏ hoàn toàn 100% điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết.

Đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Ảnh: Đức Minh

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập được xây dựng theo trình tự rút gọn để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Đây là minh chứng rõ nét cho quyết tâm chính trị trong việc kiến tạo một hành lang pháp lý vững chắc, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Dịch vụ kế toán: Bước sang “kỷ nguyên” hậu kiểm

Theo quy định tại Luật Kế toán (năm 2015), hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán phải đáp ứng các điều kiện: cá nhân bắt buộc phải hành nghề trong một doanh nghiệp dịch vụ kế toán; phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc kiểm toán viên; mỗi doanh nghiệp phải duy trì tối thiểu 2 kế toán viên hành nghề.

Quy định này đã hạn chế đáng kể quy mô cung ứng, khiến hàng triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận dịch vụ chuyên nghiệp với chi phí hợp lý. Vì vậy, cần có những thay đổi về chính sách để mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ kế toán, đáp ứng nhu cầu của thị trường, nhưng vẫn phải đảm bảo chất lượng dịch vụ kế toán, tránh rủi ro cho khách hàng.

Luật số 24/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư chính thức đưa “kinh doanh dịch vụ kế toán” ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập cũng bãi bỏ toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính truyền thống. Cá nhân đáp ứng tiêu chuẩn có thể tự do tham gia thị trường mà không phải nộp phí, không phải đăng ký xin cấp phép tại Bộ Tài chính.

Tuy nhiên, bỏ cấp phép không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Cơ quan nhà nước chuyển sang phương thức quản lý hậu kiểm thông qua phân tầng năng lực rủi ro:

Phân khúc rủi ro cao (Ký Báo cáo tài chính và Kế toán trưởng): Những cá nhân ký tên trên báo cáo tài chính của khách hàng hoặc cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng bắt buộc phải có chứng nhận tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, bởi đây là những vị trí tác động trực tiếp đến sinh mệnh tài chính và quyết định kinh tế của bên thứ ba.

Phân khúc thông thường (Ghi sổ kế toán): Cá nhân chỉ cung cấp dịch vụ ghi sổ, không ký báo cáo tài chính chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn như người làm kế toán nội bộ.

Minh bạch hóa dữ liệu: Cá nhân kinh doanh tự nguyện kê khai một lần trên Mạng thông tin dịch vụ quốc gia về năng lực và thời gian cập nhật kiến thức. Bộ Tài chính sẽ công khai cơ sở dữ liệu này để doanh nghiệp, khách hàng dễ dàng tra cứu, lựa chọn đối tác uy tín, đồng thời áp dụng chế tài xử lý nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm chất lượng hợp đồng.

Cơ quan quản lý nhà nước sẽ thiết lập các quy định xử lý hành chính đối với các cá nhân, tổ chức không bảo đảm chất lượng, tiêu chuẩn chuyên môn khi cung cấp dịch vụ kế toán theo hợp đồng kinh tế.

Dịch vụ kiểm toán: Cắt giảm 50% thời gian, tối ưu hóa cơ sở dữ liệu quốc gia

Không chỉ lĩnh vực kế toán, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập cũng tạo ra bước đột phá mạnh mẽ trong hoạt động kiểm toán độc lập nhằm giảm thiểu tối đa gánh nặng hành chính cho các doanh nghiệp kiểm toán.

Nhờ triệt để ứng dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước không còn yêu cầu doanh nghiệp phải cung cấp lại những thông tin đã có sẵn trên hệ thống. Cụ thể, các giấy tờ rườm rà như bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đầu tư hay bản sao chứng chỉ hành nghề kiểm toán viên đều được cắt bỏ.

Bên cạnh đó, thời gian giải quyết thủ tục hành chính được rút ngắn trên 50%: thủ tục cấp lần đầu Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán giảm từ 30 ngày xuống còn 10 ngày làm việc; thủ tục cấp lại, điều chỉnh giấy chứng nhận giảm từ 20 ngày xuống còn 5 ngày làm việc.

Việc đổi mới toàn diện quy định pháp luật về kế toán, kiểm toán lần này không chỉ giúp giảm thiểu hàng loạt chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, mà còn tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch. Đây chính là minh chứng sinh động cho tư duy lập pháp kiến tạo phát triển, đưa chủ trương cải cách đi vào thực tế.

Có thể nói, đây là một bước cụ thể hóa chủ trương “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ”, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch cho thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán./.