Hơn 360.000 tỷ đồng cần được giải ngân

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, lũy kế thanh toán vốn đầu tư công đến ngày 15/10 của cả nước đạt 660.739,5 tỷ đồng, bằng 64,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với tuần trước, số vốn thanh toán tăng 8.614,1 tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân tăng 0,8 điểm phần trăm.

Dù tiến độ tiếp tục được cải thiện, khối lượng vốn còn phải giải ngân vẫn rất lớn. Với tổng kế hoạch vốn được Thủ tướng Chính phủ giao là 1.022.607 tỷ đồng, số vốn chưa giải ngân còn khoảng 361.900 tỷ đồng. Đây là áp lực đáng kể trong thời gian còn lại của năm, đòi hỏi các chủ đầu tư phải bám sát tiến độ từng dự án, thay vì để công việc dồn vào cuối kỳ.

Thi công cầu Trần Hưng Đạo - Hà Nội. Ảnh: Đức Thanh

Bên cạnh đó, còn 11.043,2 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết tại 5 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương. Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân liên quan đến việc hoàn thiện thủ tục đầu tư của một số dự án khởi công mới, dự án thuộc chương trình mục tiêu quốc gia và dự án xây dựng trường học tại các xã biên giới. Việc phân bổ, giao dự toán vốn cho các chương trình mục tiêu quốc gia qua nhiều đợt, cùng tiến độ ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và tỷ lệ vốn đối ứng chưa kịp thời, cũng ảnh hưởng đến tiến độ.

Tuy nhiên, hoàn tất phân bổ mới chỉ là một phần công việc. Với số vốn đã giao, tiến độ giải ngân còn phụ thuộc vào giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công, nghiệm thu và thanh toán. Vì vậy, muốn đẩy nhanh kết quả, các đơn vị phải xác định rõ dự án nào vướng thủ tục, dự án nào chậm thi công và dự án nào có nguy cơ không sử dụng hết vốn để có phương án xử lý phù hợp.

Gỡ vướng tại công trường, rõ trách nhiệm từng dự án

Áp lực này thể hiện rõ tại Đắk Lắk. Đến ngày 21/10, vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 của địa phương đã giải ngân gần 2.613 tỷ đồng, đạt 46,43% kế hoạch. Với kế hoạch vốn năm 2026, tỉnh giải ngân hơn 4.853,7 tỷ đồng, bằng 42,97% tổng kế hoạch tỉnh giao, 47,48% kế hoạch địa phương đã giao chi tiết và 48,35% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Trước kết quả này, tỉnh Đắk Lắk đã thành lập 4 tổ công tác do các Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm tổ trưởng, trực tiếp đôn đốc 69 dự án, nhóm dự án đang vướng mắc của 9 chủ đầu tư. Qua kiểm tra, tỉnh ghi nhận tình trạng thi công chậm, máy móc, thiết bị trên công trường còn ít. Theo đó, lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu các sở, ngành, địa phương đánh giá, thay thế cán bộ thiếu quyết liệt, không hoàn thành nhiệm vụ; đồng thời kiên quyết không để nhà thầu năng lực yếu, chây ì tiếp tục tham gia các gói thầu trong thời gian tới.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Đồng thời, tỉnh Đắk Lắk yêu cầu các sở, ngành, địa phương theo dõi khối lượng thực hiện, xây dựng phương án bù đắp tiến độ thiếu hụt và tập trung tháo gỡ vướng mắc cụ thể, thay vì chỉ yêu cầu nâng tỷ lệ giải ngân.

Ở Tuyên Quang, thách thức lại thể hiện rõ ở thủ tục đầu tư và điều kiện triển khai. Địa phương có tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 trên 17.000 tỷ đồng, nhưng đến đầu tháng 10 mới giải ngân hơn 6.825 tỷ đồng.

Theo tình hình được ghi nhận tại địa phương, một số dự án phải điều chỉnh chủ trương đầu tư, quy mô, tổng mức đầu tư, thiết kế hoặc nguồn vốn; thủ tục thẩm định, phê duyệt cũng ảnh hưởng đến tiến độ. Công tác giải phóng mặt bằng gặp khó khăn trong xác định nguồn gốc đất và đơn giá. Nguồn cung đất đắp, đá, cát có thời điểm thiếu hụt, trong khi giá vật liệu biến động gây thêm áp lực cho nhà thầu.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính, bàn giao hồ sơ và tài sản từ cấp huyện về cấp xã cũng đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý dự án. Trước những vướng mắc này, tỉnh yêu cầu các đơn vị hoàn thiện thủ tục đầu tư, đấu thầu, thanh toán, quyết toán và xử lý các tồn tại ảnh hưởng đến tiến độ. Những nguồn vốn không có khả năng giải ngân phải báo cáo UBND tỉnh để xem xét, xử lý nhằm hướng tới mục tiêu giải ngân đạt 100% trước ngày 31/12/2026.

Đắk Lắk và Tuyên Quang phản ánh những khó khăn cụ thể tại từng địa phương, nhưng cùng cho thấy việc tăng tốc giải ngân phải bắt đầu từ nguyên nhân thực tế. Dự án chậm thi công cần chấn chỉnh nhà thầu; dự án vướng thủ tục phải tập trung hoàn thiện hồ sơ; còn dự án không có khả năng sử dụng vốn cần được xem xét phương án xử lý, tránh để vốn tiếp tục nằm chờ.

Điều chuyển vốn, không dồn thanh toán cuối năm

Từ những vướng mắc trong thực tế, yêu cầu điều hành ở cấp Chính phủ là vừa tháo gỡ khó khăn, vừa sử dụng vốn linh hoạt hơn. Tại phiên họp thường kỳ tháng 9 và hội nghị trực tuyến với các địa phương, Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh giải ngân, khẩn trương phân bổ chi tiết số vốn ngân sách trung ương còn lại, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch được giao.

Đáng chú ý, Chính phủ yêu cầu kiên quyết điều chuyển vốn từ dự án giải ngân chậm sang dự án có tiến độ tốt và nhu cầu sử dụng vốn. Việc thanh toán phải gắn với khối lượng hoàn thành; hồ sơ cần được lập ngay khi có khối lượng đủ điều kiện, không để dồn vào cuối năm. Công tác quản lý vốn tạm ứng cũng phải chặt chẽ, đúng mục đích, đồng thời đẩy nhanh thu hồi các khoản tạm ứng đến hạn. Những dự án tồn đọng, vướng mắc kéo dài cần được rà soát để có phương án xử lý.

Cùng với chỉ đạo chung, Bộ Xây dựng đã ban hành Chỉ thị số 07/CT-BXD ngày 23/10/2026, yêu cầu thủ trưởng các đơn vị xác định đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn năm 2026 là nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Kết quả giải ngân được sử dụng làm tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, đặc biệt đối với người đứng đầu.

Bộ Xây dựng yêu cầu chủ đầu tư, ban quản lý dự án xây dựng tiến độ thi công chi tiết, dự kiến sản lượng hoàn thành và kế hoạch giải ngân từng dự án; gắn trách nhiệm với lãnh đạo, bộ phận và cá nhân phụ trách. Nhà thầu phải huy động đủ nhân lực, thiết bị, vật liệu, tổ chức thi công tăng ca, tập trung vào các hạng mục có giá trị lớn. Những gói thầu chậm tiến độ cần được xử lý; các dự án mới phải được đẩy nhanh khởi công và khối lượng tồn đọng phải được thanh toán theo yêu cầu của Bộ.

Có thể thấy, điều chuyển vốn là giải pháp cần thiết khi dự án không còn khả năng giải ngân, nhưng phải dựa trên đánh giá thực chất về tiến độ và nhu cầu vốn. Nếu chỉ điều chỉnh kế hoạch mà không tháo gỡ được mặt bằng, thủ tục, năng lực thi công hoặc hồ sơ thanh toán, tiến độ chung khó cải thiện bền vững.

Vì thế, theo Bộ Tài chính, trong thời gian còn lại của năm, các bộ, ngành và địa phương cần đồng thời hoàn thiện điều kiện phân bổ phần vốn còn lại, đẩy nhanh khối lượng có thể hoàn thành và xử lý dứt điểm những vướng mắc đang cản trở dự án. Với hơn 360.000 tỷ đồng kế hoạch vốn còn phải giải ngân từ nay cho hết năm ngân sách, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng tỷ lệ giải ngân, mà còn phải bảo đảm vốn được sử dụng đúng mục tiêu, đúng tiến độ và chuyển thành khối lượng đầu tư thực tế.