Thảo luận tại tổ sáng 24/10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, các đại biểu Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa luật nhằm khơi thông nguồn lực, nâng cao chất lượng đầu tư.

Biến nhu cầu của doanh nghiệp FDI thành cơ hội cho doanh nghiệp Việt

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) cho rằng sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư là rất cần thiết và cấp bách. Trong ba động lực tăng trưởng được ví như “cỗ xe tam mã”, đầu tư có vai trò quan trọng. Đại biểu hoàn toàn ủng hộ việc dành ưu đãi cho khu vực đầu tư nước ngoài để thể chế hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhưng đồng thời phải bảo đảm yêu cầu quản lý.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh ) phát biểu tại tổ. Ảnh: Quang Phúc

Theo đại biểu, ngoài tăng trưởng, xuất khẩu, đánh giá hiệu quả đầu tư nước ngoài cần quan tâm đến đóng góp ngân sách; tăng cường chuyển giao công nghệ, kết nối với sản xuất trong nước, thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế số và tính lan tỏa với các ngành nghề nội địa.

Đại biểu cũng đề nghị có chính sách hỗ trợ, khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, du lịch, công nghiệp văn hóa; tôn trọng quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng, tránh cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương; có giải pháp mạnh mẽ hơn phòng, chống chuyển giá. Đặc biệt, cần vừa hoàn thiện chính sách, vừa tháo gỡ thủ tục hành chính để đưa vốn đăng ký thành vốn thực giải ngân, đóng góp thực chất vào tăng trưởng.

Quan tâm đến sự gắn kết giữa hai khu vực doanh nghiệp, đại biểu Lê Quang Mạnh (đoàn TP. Hồ Chí Minh) ghi nhận nỗ lực của cơ quan soạn thảo khi đưa vào dự thảo chính sách khuyến khích tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở hai từ “khuyến khích”, chính sách sẽ khó đi vào cuộc sống. Theo đại biểu, khu vực FDI gắn kết rất chặt chẽ với chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất toàn cầu, nhưng liên kết với phần còn lại của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, tạo tình trạng được gọi là “ốc đảo”.

Đại biểu đề nghị thiết kế cơ chế đủ mạnh để biến nhu cầu của doanh nghiệp FDI thành cơ hội phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam; cụ thể hóa mức ưu đãi gắn với việc công bố và thực hiện cam kết, đồng thời hỗ trợ trực tiếp doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung cấp.

Đại biểu Lê Quang Mạnh (đoàn TP. Hồ Chí Minh) phát biểu tại tổ. Ảnh: Quang Phúc

Cùng quan điểm cần quy định cụ thể, đại biểu Nguyễn Văn Thân đề nghị làm rõ cơ chế gắn kết doanh nghiệp nhỏ và vừa làm công nghiệp phụ trợ cho doanh nghiệp FDI, tránh chỉ quy định “phải” hoặc “khuyến khích” chung chung.

Đại biểu Trần Lan Phương (đoàn Hải Phòng) cơ bản tán thành sự cần thiết sửa luật, đánh giá cao định hướng gắn ưu đãi với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng. Đại biểu đề nghị mỗi khoản hỗ trợ phải xác định được kết quả đầu ra, thời điểm đánh giá và chứng cứ kiểm chứng; nguồn lực hỗ trợ phải tạo thêm năng lực cho nền kinh tế và được giám sát tương xứng.

Việt Nam không thể tăng trưởng mà không cần vốn FDI

Giải trình tại tổ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ xây dựng dự thảo Luật nhằm để thể chế hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách đầu tư và nâng cao hiệu quả thu hút, sử dụng nguồn lực trong bối cảnh mới. Ban đầu, theo phân công, chương trình hành động là xây dựng một nghị quyết riêng trình Quốc hội. Tuy nhiên, sau khi cân nhắc kỹ, Chính phủ quyết định bổ sung, sửa đổi trực tiếp vào Luật Đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại tổ. Ảnh: Đức Thanh

Lý giải lựa chọn này, Bộ trưởng nhấn mạnh bối cảnh quốc tế và trong nước thay đổi rất nhanh, trong khi Việt Nam phải đẩy mạnh thu hút đầu tư để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo kế hoạch tài chính 5 năm, để đạt mục tiêu này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội phải đạt 40% GDP; hệ số ICOR phải giảm từ 6,4 xuống còn 4,5 đến 4,8. Nhu cầu vốn giai đoạn 2026–2030 tăng gấp 2,67 lần so với giai đoạn 2021–2025, đòi hỏi huy động nguồn lực rất lớn, đặc biệt là nguồn vốn FDI. “Nhu cầu vốn là vô cùng cao” - Bộ trưởng nhấn mạnh.

Khẳng định Việt Nam không thể tăng trưởng mà không cần vốn FDI, Bộ trưởng cho hay riêng khu vực FDI đến nay đã đóng góp khoảng 82% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu toàn quốc. Do đó, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư trong điều kiện cạnh tranh thu hút dòng vốn ngày càng quyết liệt.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam đang đứng trước sức ép cạnh tranh lớn, trực tiếp từ Ấn Độ và nhiều nước trong khu vực. Chẳng hạn Philippines, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore đều có chiến lược thu hút đầu tư. Trong đó Malaysia tập trung phát triển chip bán dẫn và thiết bị điện tử, cũng là những lĩnh vực Việt Nam hướng tới. Chính sự cạnh tranh khốc liệt này đặt ra yêu cầu sửa đổi Luật Đầu tư cho phù hợp.

Liên quan đến chính sách hỗ trợ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu, ưu đãi thuế truyền thống không còn phù hợp như trước. Vì vậy, cần có quỹ hỗ trợ đầu tư để hỗ trợ trực tiếp theo mô hình mới vào những ngành nghề, lĩnh vực và đối tác cần ưu đãi.

Phát triển công nghiệp phụ trợ để từng bước làm chủ công nghệ

Về khả năng hấp thụ công nghệ mà các đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn bày tỏ sự thống nhất các ý kiến đại biểu, đồng thời phân tích những khó khăn thực tế trong tiếp nhận công nghệ từ khu vực FDI.

Lấy ví dụ từ ngành chip bán dẫn, Bộ trưởng cho biết các khâu có giá trị gia tăng cao, công nghệ tiên tiến được nắm giữ và quản lý rất chặt chẽ, Việt Nam gần như không có điều kiện tham gia. Cơ hội Việt Nam có thể hướng tới ở giai đoạn hiện nay là tham gia khâu đóng gói và kiểm thử tiên tiến.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại tổ. Ảnh: Đức Thanh

Theo Bộ trưởng, kỳ vọng các tập đoàn chuyển giao công nghệ là đúng đắn nhưng cần được nhìn nhận trong bối cảnh điều kiện, năng lực và vị trí cụ thể của Việt Nam để tìm ra hướng đi phù hợp. “Chúng ta không thể áp dụng bài học của Trung Quốc. Trung Quốc có thị trường 1,4 tỷ dân, bất kỳ doanh nghiệp nào muốn phát triển mạnh mẽ đều không thể bỏ qua thị trường Trung Quốc, cho nên Trung Quốc mới buộc các tập đoàn phải chuyển giao công nghệ mới cho mở cửa thị trường. Việt Nam chúng ta dân số chỉ có 110 triệu dân” - Bộ trưởng nêu ví dụ.

Với Việt Nam, Bộ trưởng nhấn mạnh muốn có công nghệ, vượt qua ‘bẫy thu nhập trung bình’, chúng ta phải chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ. Muốn vậy, bước chuyển quan trọng nhất là phát triển công nghiệp phụ trợ, từ đó mới dần dần tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng đặt vấn đề về số lượng, năng lực doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ hiện nay. Mong muốn chuyển giao công nghệ là có, nhưng để các tập đoàn thực hiện là rất khó. Điều đó càng cho thấy yêu cầu đồng thời nâng cao năng lực tiếp nhận của doanh nghiệp và các cơ sở trong nước.

Về định hướng chính sách trong dự thảo, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, Việt Nam vẫn rất cần thu hút FDI, nhưng các điều kiện hỗ trợ đã được gắn với yêu cầu cụ thể. Theo Bộ trưởng, đến tháng 8 vừa qua, Việt Nam có khoảng 47.796 dự án FDI còn hoạt động với tổng vốn đăng ký khoảng 561,6 tỷ USD. Đây là lực lượng rất quan trọng đối với phát triển kinh tế.

Do đó, mục tiêu thời gian tới là phải tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư để trong cuộc cạnh tranh thu hút vốn, Việt Nam có được giá trị gia tăng lớn nhất. Dự thảo Chính phủ đề xuất tập trung vào hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, phát triển công nghệ cao và khuyến khích nghiên cứu khoa học với các cơ sở trong nước, Bộ trưởng cho hay./.