Sáng ngày 8/9/2026, Viện Chiến lược và Chính sách tài chính thuộc Bộ Tài chính đã tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Xác lập mô hình tăng trưởng mới gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đổi mới mô hình phát triển kinh tế dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030”.

Đây là diễn đàn nhằm định hình cơ sở lý luận và thực tiễn cho các định hướng phát triển kinh tế giai đoạn 2026 - 2030; tìm kiếm, đề xuất các giải pháp đột phá, góp phần đưa Việt Nam vào nhóm các nền kinh tế tăng trưởng cao thông qua đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại toàn diện nền kinh tế.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Không thể trông chờ vào một chính sách đơn lẻ

Theo ThS. Lê Thị Mai Liên - Trưởng ban Ban Kinh tế vĩ mô và Dự báo - Viện Chiến lược và Chính sách tài chính, giai đoạn 2021 - 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh. Việt Nam đạt và vượt 22/26 chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu; tăng trưởng GDP bình quân khoảng 6,3%/năm, quy mô GDP năm 2025 vượt 510 tỷ USD, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt khoảng 47%.

Tuy nhiên, quá trình cơ cấu lại vẫn bộc lộ những hạn chế mang tính cơ cấu. Sản xuất và xuất khẩu còn phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp FDI; khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu chưa tương xứng với quy mô nền kinh tế. Công nghiệp hỗ trợ, năng lực đổi mới công nghệ, khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu và chất lượng nhân lực công nghệ cao vẫn còn gặp những điểm nghẽn.

Phân tích thực trạng của nền kinh tế, các đại biểu tham dự hội thảo nhấn mạnh không thể trông chờ vào một chính sách đơn lẻ để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số một cách bền vững. Nền kinh tế cần được tái cấu trúc dựa trên một hệ sinh thái đồng bộ bao gồm năm trụ cột chiến lược then chốt.

Trụ cột đầu tiên và mang tính quyết định chính là thể chế kiến tạo và quản trị hiện đại. Đây được xem là hạ tầng mềm của quốc gia, đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý, kiểm soát truyền thống sang tư duy kiến tạo, dẫn dắt sự phát triển.

Trụ cột thứ hai là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo, được coi là đột phá cốt lõi và hệ thống động lực xuyên suốt của nền kinh tế. Trong kỷ nguyên mới, dữ liệu phải được coi là tư liệu sản xuất đặc biệt và số hóa toàn bộ chuỗi giá trị phải trở thành mục tiêu hành động.

Trụ cột thứ ba đặt doanh nghiệp tư nhân và năng lực sản xuất trong nước làm trọng tâm. Doanh nghiệp tư nhân phải được đặt vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đóng vai trò là lực lượng tiên phong thúc đẩy các mô hình kinh doanh mới. Đi kèm với đó là chiến lược thu hút FDI có chọn lọc.

Trụ cột thứ tư tập trung vào phát triển hạ tầng chiến lược, năng lượng và dữ liệu. Đầu tư công trong giai đoạn này phải đóng vai trò dẫn dắt, làm mồi nhử kích hoạt các nguồn lực xã hội, Việc bảo đảm an ninh năng lượng phải gắn liền với quá trình chuyển đổi xanh, phát triển năng lượng tái tạo.

Trụ cột thứ năm và cũng là nền tảng bền vững nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao và phát triển bao trùm. Điều này đòi hỏi một cuộc cải cách sâu sắc trong giáo dục nghề nghiệp, đồng thời xây dựng cơ chế linh hoạt để thu hút nhân tài.

Đi tắt đón đầu để tạo sức bật cộng hưởng

Khuyến nghị về mô hình tăng trưởng mới, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV kiêm Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính và tiền tệ quốc gia, cho rằng Việt Nam phải thực hiện chiến lược đi tắt đón đầu thay vì phát triển tuần tự theo truyền thống. Cụ thể, thay vì đi tuần tự qua ba giai đoạn từ đầu tư, đến hấp thụ công nghệ rồi mới tới đổi mới sáng tạo, Việt Nam cần triển khai đồng thời cả ba yếu tố này để tạo sức bật cộng hưởng.

Lượng hóa đóng góp của các động lực tăng trưởng mới, TS. Cấn Văn Lực chỉ ra rằng nếu khai thác tốt, các động lực này có thể giúp GDP quốc gia tăng thêm từ 2,8 đến 3,7 điểm phần trăm mỗi năm.

Tiếp cận vấn đề dưới góc nhìn khoa học công nghệ, TS. Phạm Đình Nguyên - Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), đã nhấn mạnh tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về việc coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá hàng đầu, là động lực chính của mô hình tăng trưởng mới.

Ông kiến nghị một sự thay đổi mạnh mẽ về cách tiếp cận, theo đó cần chuyển từ tư duy phát triển ngành khoa học và công nghệ sang tư duy giải quyết bài toán phát triển quốc gia. Thước đo hiệu quả của khoa học công nghệ không nên chỉ đo bằng số lượng đề tài, nhiệm vụ khoa học hay tỷ lệ giải ngân kinh phí, mà phải được đo lường cụ thể bằng sự tăng trưởng năng suất lao động, đóng góp của TFP, giá trị gia tăng được tạo ra trong nước, doanh thu từ các sản phẩm mới, tỷ lệ nội địa hóa và số lượng doanh nghiệp thực sự tham gia vào hoạt động đổi mới sáng tạo.

Qua phiên thảo luận, các chuyên gia đều thống nhất cao rằng giai đoạn 2026 - 2030 phải là giai đoạn chuyển đổi căn bản về chất của mô hình phát triển kinh tế Việt Nam.

Thông điệp đưa ra tại hội thảo là trọng tâm điều hành vĩ mô trong giai đoạn mới cần dịch chuyển sâu sắc: không còn là câu hỏi nền kinh tế có thêm bao nhiêu vốn mà là mỗi đồng vốn đầu tư tạo ra bao nhiêu giá trị gia tăng thực chất; không chỉ là có bao nhiêu lao động mà quan trọng là bao nhiêu lao động có kỹ năng cao để làm chủ công nghệ mới; không chỉ là có số lượng bao nhiêu doanh nghiệp mà là bao nhiêu doanh nghiệp nội địa thực sự làm chủ công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; và không chỉ dừng lại ở việc có bao nhiêu dữ liệu được số hóa mà là hạ tầng dữ liệu đó thực sự tạo ra bao nhiêu năng suất lao động và giá trị mới cho nền kinh tế.

Đây chính là nền tảng để Việt Nam hoàn thành vững chắc các mục tiêu của mô hình phát triển mới vào năm 2030, từ đó hiện thực hóa khát vọng lịch sử đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.