Chiều 23/9, Bộ Tài chính tổ chức hội nghị tham vấn về hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phát triển đô thị. Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn chủ trì hội nghị.

Cụ thể hóa tiêu chí thành lập khu kinh tế đặc biệt, khu thương mại tự do

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, dự thảo Nghị định đề cập nhiều nội dung mới, trong đó có khu kinh tế đặc biệt, khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp và khu đô thị lấn biển. Theo Thứ trưởng, đây là những mô hình có thể tạo ra không gian phát triển rất lớn trong thời gian tới, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn chủ trì Hội nghị. Ảnh: Đức Minh

Tuy nhiên, do nhiều cơ chế, chính sách lần đầu được xây dựng, giữa các bộ, ngành và địa phương còn những ý kiến khác nhau về điều kiện thành lập, cách thức quản lý và lựa chọn nhà đầu tư. Vấn đề đặt ra là phát huy lợi thế riêng của từng địa phương, tạo đột phá phát triển, đồng thời giải quyết vướng mắc trong quản lý và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.

Thứ trưởng nêu rõ nguyên tắc soạn thảo là “chỉ quy định những nội dung được Luật giao hoặc cần thiết để tổ chức thi hành Luật, không mở rộng phạm vi đối tượng hay mức độ ưu đãi vượt Luật”. Các tiêu chí phải rõ ràng, dễ kiểm tra, thẩm định, hạn chế quy định định tính. Dù hồ sơ được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, Bộ Tài chính vẫn tổ chức lấy ý kiến rộng rãi để phát huy trí tuệ tập thể. Hội nghị lần này là dịp nghe trực tiếp những địa phương sẽ triển khai các mô hình này.

Báo cáo tại cuộc họp, Vụ trưởng Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ Bùi Thị Thu Thủy cho biết, dự thảo Nghị định tập trung quy định tiêu chí công nhận khu kinh tế đặc biệt; điều kiện thành lập khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp và khu phi thuế quan; chế độ ưu tiên, quản lý hải quan; tiêu chí đối với khu đô thị lấn biển và quy định chuyển tiếp.

Đối với khu kinh tế đặc biệt, dự thảo cụ thể hóa các tiêu chí về vị trí chiến lược, cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên, không gian tương đối độc lập và quy mô phát triển.

Theo phương án đang lấy ý kiến, khu vực đề nghị công nhận phải có dân số từ 50.000 người và diện tích tự nhiên từ 500 km2 trở lên. Việc xác định không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát được gắn với đặc điểm đảo, quần đảo, ranh giới tự nhiên hoặc phương án chứng minh khả năng kiểm soát trong đề án. Sau khi HĐND cấp tỉnh thông qua đề án, địa phương gửi hồ sơ để Bộ Tài chính thẩm định trước khi trình Chính phủ xem xét.

Với khu thương mại tự do, dự thảo đặt ra yêu cầu về vị trí thuận lợi cho thương mại quốc tế, logistics, sản xuất và dịch vụ; khả năng kết nối bằng ít nhất hai phương thức vận tải; quy mô tối thiểu 1.000 ha và phương án quản lý, vận hành khả thi. Địa phương lập báo cáo đề xuất chủ trương thành lập, sau đó xây dựng đề án trên cơ sở chủ trương được cấp có thẩm quyền cho phép. Dự thảo cũng quy định điều kiện thành lập khu logistics tích hợp và khu phi thuế quan, cùng yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại.

Vụ trưởng Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ Bùi Thị Thu Thủy trình bày tóm tắt dự thảo Nghị định. Ảnh: Đức Minh

Một nhóm nội dung khác liên quan đến thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hàng hóa ra vào khu phi thuế quan và chế độ ưu tiên đối với doanh nghiệp. Theo báo cáo của cơ quan soạn thảo, các quy định này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý khi Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026; dự thảo có phương án chuyển tiếp cho việc sử dụng tờ khai giấy trong thời gian hệ thống dữ liệu điện tử hải quan được nâng cấp.

Đối với khu đô thị lấn biển, dự thảo đưa ra tiêu chí dự án có vốn đầu tư từ 100.000 tỷ đồng trở lên để thu hút nhà đầu tư chiến lược. Cơ quan soạn thảo cho biết đã bỏ đề xuất yêu cầu nhà đầu tư từng thực hiện dự án trị giá ít nhất 20.000 tỷ đồng. Theo Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn, nếu đặt điều kiện kinh nghiệm như vậy khi mô hình mới bắt đầu triển khai, quy định có thể hạn chế sự tham gia của các nhà đầu tư.

“Điều quan trọng là đánh giá đúng năng lực thực sự của nhà đầu tư” - Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nói.

Không bỏ sót những địa bàn có điều kiện phát triển

Tại phần thảo luận, đại diện các địa phương cơ bản thống nhất với những nội dung quy định tại dự thảo, đồng thời cũng đóng góp một số ý kiến về ngưỡng diện tích, cách xác định ranh giới và khả năng áp dụng tiêu chí trong điều kiện cụ thể.

Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Lê Quang Nam đề nghị làm rõ cách xác định không gian tương đối độc lập của khu kinh tế đặc biệt. Đại diện TP. Đồng Nai nêu vấn đề về tiêu chí ranh giới đối với địa phương có lợi thế kết nối giao thông nhưng không có biển. Trao đổi về ý kiến này, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu giải pháp vừa bảo đảm khả năng kiểm soát, vừa không bỏ sót những địa bàn có điều kiện phát triển.

Đại diện TP. Bắc Ninh kiến nghị xem xét giảm ngưỡng diện tích khu kinh tế đặc biệt; đồng thời nghiên cứu bổ sung đường cao tốc, đường sắt vào những yếu tố có thể tạo ranh giới dễ kiểm soát. Địa phương cũng đề nghị xác định rõ nguồn số liệu dân số dùng để xét tiêu chí, bởi số liệu do các cơ quan cung cấp có thể chênh lệch.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Đức Minh

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn đánh giá cao ý kiến của các bộ, ngành và địa phương, nhất là các địa phương đã và đang chuẩn bị triển khai những không gian phát triển mới.

Theo Thứ trưởng, phần lớn ý kiến khác nhau tập trung vào tiêu chí: một điều kiện có thể phù hợp với địa phương này nhưng khiến địa phương khác chưa đáp ứng. Vì vậy, cơ quan soạn thảo phải tổng hợp đầy đủ, xác định rõ nội dung tiếp thu và nội dung cần giải trình khi báo cáo Chính phủ.

Thứ trưởng nhấn mạnh, các tiêu chí cần đảm bảo “nhìn vào là thấy rõ ai đủ điều kiện, ai không đủ điều kiện”, tránh sự mập mờ và lãng phí nguồn lực, song cũng không bỏ sót những địa bàn, những khu vực có động lực, có khả năng phát triển. Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị tiếp tục rà soát dự thảo theo nguyên tắc không đưa vào Nghị định ưu đãi vượt Luật hoặc những nội dung thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để trình Chính phủ đúng thời hạn./.