Nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện

Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được Bộ Xây dựng và các địa phương phân bổ chi tiết cho các dự án giao thông trọng điểm là 251.418,6 tỷ đồng, gồm 196.177,9 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 56.805,9 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương.

Trong tổng số vốn đã giải ngân (95.445,1 tỷ đồng), vốn ngân sách trung ương đạt 63.968,8 tỷ đồng, tương đương 32,6% kế hoạch đã phân bổ; vốn ngân sách địa phương đạt 31.460,5 tỷ đồng, tương đương 55,4% kế hoạch đã phân bổ.

Một số dự án có tỷ lệ giải ngân tốt (đạt trên 80% kế hoạch vốn giao) gồm: Dự án Đường Vành đai 4 - TP. Hồ Chí Minh đã giải ngân 23.982,6 tỷ đồng, đạt 85,7% kế hoạch vốn (27.980,8 tỷ đồng); dự án cao tốc Quy Nhơn - Pleiku giải ngân 8.888,6 tỷ đồng, đạt 93% kế hoạch (9.552,5 tỷ đồng); dự án Bến Thành - Tham Lương giải ngân 6.406,3 tỷ đồng, đạt 85,4% kế hoạch (7.500 tỷ đồng).

Tuy nhiên, 2 dự án quan trọng quốc gia thuộc lĩnh vực đường sắt được giao kế hoạch vốn lớn lại đang có tiến độ giải ngân chậm. Cụ thể, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam (dự án đường sắt tốc độ cao) mới giải ngân 1.717,1 tỷ đồng, đạt 3% kế hoạch vốn được giao là 56.846,1 tỷ đồng; dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng giải ngân 1.806,6 tỷ đồng, đạt 5,1% kế hoạch vốn được giao là 35.121,5 tỷ đồng.

Giải ngân các dự án giao thông trọng điểm đạt 38%. Ảnh minh họa

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, do 2 dự án này có quy mô vốn lớn, nên tiến độ giải ngân đã ảnh hưởng đáng kể đến kết quả chung của Bộ Xây dựng và nhóm các dự án giao thông trọng điểm. Nếu không tính kế hoạch vốn và số giải ngân của 2 dự án này, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm đạt 57,6% kế hoạch, cao hơn mức bình quân chung cả nước. Tuy nhiên, vẫn còn 14 dự án, dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân dưới 5% kế hoạch.

Đề cập đến khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm, báo cáo từ Bộ Tài chính cho biết, tiến độ giải ngân của một số dự án còn gặp khó ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư. Đơn cử, dự án cao tốc Cao Bằng - Bắc Kạn chưa hoàn thành phê duyệt đầu tư nên chưa thể giao kế hoạch vốn để khởi công.

Bên cạnh đó, giá nguyên vật liệu và chi phí đầu vào tăng khiến các nhà thầu chưa thực sự quyết tâm triển khai dự án. Việc thu hút đủ lao động, đặc biệt là lao động có tay nghề, cũng gặp khó trong khi chi phí nhân công ngày càng tăng.

Bên cạnh đó còn có nguyên nhân từ việc thời tiết trong tháng 8 bắt đầu bước vào mùa mưa, bão cũng ảnh hưởng đến tiến độ thi công tại các dự án.

Một vấn đề khác được Bộ Tài chính nêu là việc điều chỉnh hợp đồng có đơn giá cố định khi chi phí đầu vào biến động. Theo quy định hiện hành, địa phương phải tự xác định sự kiện bất khả kháng và thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản để làm cơ sở điều chỉnh. Tuy nhiên, việc xác định chi phí đầu vào tăng do giá xăng dầu có phải là sự kiện bất khả kháng hay không khiến một số địa phương còn tâm lý e ngại.

Liên quan nội dung này, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đã có chỉ đạo tại Thông báo số 433/TB-VPCP ngày 17/8/2026. Theo đó, Bộ Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp và các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất phương án giải quyết đối với các dự án, công trình trọng điểm, trong đó có các trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới. Đồng thời có thể nghiên cứu theo hướng trình cấp có thẩm quyền ban hành Nghị quyết để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành pháp luật theo Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội.

Đối với 2 dự án đường sắt, trên cơ sở nhu cầu vốn và khả năng giải ngân thực tế, Bộ Xây dựng đề nghị giảm 72.092 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ. Trong số này, 63.217,45 tỷ đồng là phần vốn đề nghị điều chỉnh giảm do 2 dự án chưa có nhu cầu sử dụng và không có khả năng giải ngân; 8.875 tỷ đồng được đề nghị điều chuyển cho 12 địa phương để thực hiện các dự án độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ dự án đường sắt tốc độ cao.

Trước thực tế này, theo Bộ Tài chính cần phải có giải pháp điều chuyển, bổ sung kịp thời nguồn vốn sang các dự án có khả năng giải ngân cao. Nếu không, quy mô vốn đầu tư công đưa vào nền kinh tế sẽ bị giảm, qua đó ảnh hưởng đến mục tiêu giải ngân đầu tư công và mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Đẩy nhanh tiến độ, rà soát điều chuyển vốn

Để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư các dự án trọng điểm từ nay đến cuối năm, góp phần nâng cao tỷ lệ giải ngân chung của cả nước, Bộ Tài chính kiến nghị Bộ Xây dựng và các địa phương tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp đã được đề ra tại Thông báo số 343/TB-VPCP ngày 1/7/2026 của Văn phòng Chính phủ về kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 Ban chỉ đạo các công trình, dự án trọng điểm và Công điện số 25/CĐ-TTg ngày 21/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường các giải pháp quản lý, bình ổn giá nhiên liệu, nguyên liệu, vật liệu xây dựng; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, thi công các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành Giao thông vận tải.

Đồng thời đẩy nhanh tiến độ, tăng sản lượng thực hiện và giải ngân trong quý III/2026 với mục tiêu tỷ lệ giải ngân của các công trình, dự án trọng điểm cao hơn mức bình quân chung cả nước. Công khai các dự án, công trình chậm tiến độ.

Đối với 2 dự án đường sắt, Bộ Xây dựng cần khẩn trương bàn giao mốc giới cho các địa phương để triển khai công tác giải phóng mặt bằng; đồng thời tăng cường kiểm tra, đôn đốc các địa phương liên quan và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Bộ Tài chính cũng cho biết đang tổng hợp, rà soát, cân đối để báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét việc điều chuyển kế hoạch vốn năm 2026 trên cơ sở đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng và nhu cầu bổ sung vốn của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương khác.