Tăng tốc trong tháng 8

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, đến hết ngày 31/8/2026, cả nước đã giải ngân 509.557,5 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 49,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân cao hơn 3,5 điểm phần trăm, tương ứng số vốn giải ngân tăng hơn 100.383 tỷ đồng.

Nếu không tính 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và phần kế hoạch vốn được giao bổ sung trong tháng 8, tỷ lệ giải ngân của cả nước đạt 51,9%.

Đáng chú ý, sau khi có dấu hiệu chậm lại trong tháng 7 so với nhịp tăng mạnh của tháng 6, tốc độ giải ngân trong tháng 8 đã được cải thiện. Theo Bộ Tài chính, tốc độ giải ngân trong tháng 8 bằng 1,23 lần tốc độ giải ngân trong tháng 7, tiếp tục duy trì xu hướng tích cực so với những tháng đầu năm.

Tuyến cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng đang được hoàn thiện. Ảnh: Hà Minh

Trong tổng số vốn đã giải ngân, vốn ngân sách trung ương đạt 140.497,6 tỷ đồng, tương đương 37,7% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đạt 369.059,9 tỷ đồng, tương đương 55,5% kế hoạch. Chênh lệch này cho thấy giải ngân ở địa phương tiếp tục là động lực quan trọng của kết quả chung, trong khi nhiều dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương vẫn cần được thúc đẩy mạnh hơn trong chặng cuối năm.

Tính đến hết tháng 8, có 9 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Trong số đó có nhiều đơn vị vừa đạt tiến độ tốt, vừa giải ngân khối lượng vốn lớn.

Cụ thể, Bộ Quốc phòng đã giải ngân khoảng 31,7 nghìn tỷ đồng; Bộ Công an giải ngân khoảng 29,8 nghìn tỷ đồng. Ở địa phương, Hà Nội tiếp tục dẫn đầu về giá trị giải ngân với khoảng 91,3 nghìn tỷ đồng; tiếp đến là TP. Hồ Chí Minh với khoảng 77,4 nghìn tỷ đồng. Một số địa phương khác cũng giải ngân khối lượng lớn như Hải Phòng 21,9 nghìn tỷ đồng; Hưng Yên 19,3 nghìn tỷ đồng, Tây Ninh 18,4 nghìn tỷ đồng và Đồng Nai 16,7 nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên, bức tranh giải ngân vẫn chưa đồng đều. Hiện vẫn còn 24 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung của cả nước. Trong đó, 6 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 10% hoặc chưa giải ngân.

Điểm nghẽn vẫn chưa được tháo gỡ

Theo Bộ Tài chính, khó khăn lớn đang tác động đến tiến độ giải ngân là tình trạng thiếu hụt và biến động giá nguyên vật liệu xây dựng.

Nguồn cung đá, cát xây dựng và một số vật liệu khác tại nhiều khu vực vẫn khan hiếm, ảnh hưởng đến khả năng tổ chức thi công của các nhà thầu. Trong khi đó, giá nhiều loại nguyên vật liệu và nhiên liệu tăng so với thời điểm mời thầu khiến một số chủ đầu tư phải điều chỉnh, đàm phán lại hợp đồng, phát sinh thêm thủ tục và kéo dài thời gian thực hiện.

Việc giá đầu vào tăng trong khi giá trị hợp đồng chưa được điều chỉnh kịp thời cũng tạo áp lực lên năng lực tài chính của nhà thầu. Một số trường hợp phải thi công cầm chừng do chi phí tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng thực hiện và tiến độ giải ngân.

Giải phóng mặt bằng tiếp tục là một trong những nút thắt lớn nhất. Vướng mắc không chỉ nằm ở việc xác định giá đất và nguồn gốc đất mà còn liên quan đến thay đổi chính sách bồi thường, bố trí tái định cư và sự đồng thuận của người dân.

Nhiều dự án phải điều chỉnh phạm vi thu hồi đất, kiểm kê lại hoặc kiểm kê bổ sung. Một số khu tái định cư chưa hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội khiến người dân chưa thể di dời. Trong khi đó, lực lượng thực hiện công tác giải phóng mặt bằng tại một số địa phương còn mỏng nhưng phải triển khai đồng thời nhiều dự án.

Yếu tố thời tiết cũng tác động đáng kể đến tiến độ trong tháng 8. Mưa lớn kéo dài tại nhiều địa phương khiến thi công, vận chuyển vật liệu và nghiệm thu khối lượng hoàn thành bị gián đoạn. Tại một số địa phương miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên, mưa lũ, sạt lở còn gây chia cắt giao thông, hạn chế khả năng huy động nhân lực và máy móc đến công trường.

Bên cạnh những yếu tố khách quan, Bộ Tài chính cũng chỉ ra những hạn chế trong công tác chuẩn bị và tổ chức thực hiện dự án. Việc lập kế hoạch của một số bộ, ngành, địa phương chưa sát với khả năng thực hiện; chất lượng chuẩn bị đầu tư chưa cao dẫn đến phải điều chỉnh kế hoạch vốn nhiều lần.

Một số dự án khởi công mới phải dành nhiều thời gian trong những tháng đầu năm để lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ và lựa chọn nhà thầu. Một số dự án lớn, có tính chất phức tạp cần tham vấn nhiều cấp, nhiều ngành nên chưa thể triển khai ngay.

Đối với các dự án ODA, quy trình giải ngân và đấu thầu theo yêu cầu của nhà tài trợ vẫn là một trở ngại. Một số dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng gặp khó do sử dụng công nghệ chuyên sâu, thiết bị đặc thù hoặc công nghệ trong nước chưa làm chủ được.

Tháo điểm nghẽn để về đích

Kết quả 8 tháng cho thấy tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đang đi đúng hướng, tạo nền tảng tích cực cho chặng cuối năm. Tuy nhiên, khoảng cách từ mức gần 50% hiện nay đến mục tiêu giải ngân toàn bộ kế hoạch vẫn còn lớn. Vì vậy, kết quả của 4 tháng cuối năm sẽ phụ thuộc không chỉ vào tốc độ thi công trên công trường mà còn vào khả năng tháo gỡ nhanh những điểm nghẽn đã được nhận diện.

Trước yêu cầu này, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao.

Trước hết, Bộ Tài chính đề nghị các địa phương có mỏ vật liệu rà soát, nâng công suất khai thác các mỏ đang hoạt động, đồng thời tháo gỡ thủ tục để cấp phép mỏ mới và gia hạn các mỏ còn trữ lượng. Các địa phương cần ưu tiên nguồn vật liệu cho các công trình trọng điểm quốc gia, nhất là các dự án tại khu vực phía Nam.

Về phía Bộ Xây dựng cần theo dõi sát diễn biến thị trường, tăng cường quản lý giá vật liệu, nghiên cứu cơ chế điều phối nguồn vật liệu giữa các địa phương và các giải pháp sử dụng vật liệu thay thế nhằm giảm áp lực lên những nguồn tài nguyên đang thiếu hụt.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, Bộ Tài chính đề nghị chính quyền địa phương tiếp tục tăng cường tuyên truyền, vận động, giải thích rõ chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Các địa phương cũng cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống và bàn giao mặt bằng cho dự án.

Bộ Tài chính đồng thời đề nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư đối với số vốn mới được giao bổ sung và số vốn chưa phân bổ chi tiết, bảo đảm đủ điều kiện để phân bổ vốn cho từng nhiệm vụ, dự án.

Cùng với đó, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương tăng cường kỷ luật trong xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện. Các cơ quan cần bố trí vốn sát hơn với khả năng triển khai, giải ngân; đồng thời rà soát những dự án không có khả năng giải ngân hoặc giải ngân chậm để kịp thời điều chuyển vốn sang các dự án có tiến độ tốt và có nhu cầu vốn.

Bộ Tài chính cũng đề nghị các bộ, ngành và địa phương tăng cường kiểm tra hiện trường, yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu huy động đầy đủ nhân lực, máy móc, thiết bị. Trước diễn biến thời tiết phức tạp, các đơn vị cần chủ động điều chỉnh kế hoạch thi công, tranh thủ tổ chức thi công bù khi điều kiện thời tiết thuận lợi.

Đặc biệt, Bộ Tài chính đề nghị các chủ đầu tư không để khâu thanh toán trở thành điểm nghẽn làm chậm tiến độ chung. Chủ đầu tư cần lập hồ sơ thanh toán ngay khi có khối lượng hoàn thành được nghiệm thu, tránh tình trạng dồn hồ sơ vào cuối tháng hoặc những tháng cuối năm.