Tài sản cũ, giá trị mới

Ở TP. Hồ Chí Minh, một cơ sở từng phục vụ hoạt động của bộ máy hành chính nay đã mang một công năng mới, trở thành nơi khám, chữa bệnh cho người dân.

Cơ sở 56 Bà Huyện Thanh Quan, phường Xuân Hòa trước đây thuộc Khoa Bảo vệ sức khỏe cán bộ thành phố. Sau khi tổ chức bộ máy được sắp xếp, cơ sở được bàn giao cho Bệnh viện Mắt TP. Hồ Chí Minh cải tạo và đưa vào hoạt động từ giữa tháng 5/2026.

Không phải xây dựng một cơ sở hoàn toàn mới mà bệnh viện lại có thêm mặt bằng để tổ chức khám, điều trị trong bối cảnh cơ sở chính thường xuyên quá tải. Bác sĩ Lê Anh Tuấn - Giám đốc bệnh viện cho biết, lượng người đến khám, điều trị ngoại trú có những ngày lên tới khoảng 6.000 lượt. Cơ sở mới giúp bệnh viện có thêm không gian tiếp nhận, điều trị, giảm áp lực cho cơ sở chính.

Cơ sở 56 Bà Huyện Thanh Quan, phường Xuân Hòa, TP. HCM được bàn giao cho Bệnh viện Mắt TP. HCM cải tạo và đưa vào hoạt động từ giữa tháng 5/2026. Ảnh tư liệu

Từ một cơ sở dôi dư, một địa điểm phục vụ người bệnh được hình thành. Giá trị của tài sản không mất đi cùng chức năng cũ, mà được nối dài bằng một công năng mới.

Cũng tại TP. Hồ Chí Minh, nhiều trụ sở từng là nơi làm việc của bộ máy hành chính cấp quận đang được đặt vào những bài toán mới. Đơn cử, trụ sở UBND quận 12 cũ được chuyển đổi thành Trường liên cấp Lê Thị Riêng; trụ sở UBND quận Tân Phú cũ được chuyển đổi phục vụ giáo dục. Những cơ sở không còn phù hợp với chức năng hành chính được rà soát để chuyển sang các lĩnh vực đang cần mặt bằng như giáo dục, y tế, văn hóa.

Tại tỉnh Lào Cai, sau sắp xếp, xã Bát Xát được giao quản lý 138 cơ sở nhà, đất, trong đó 25 cơ sở dôi dư cần xử lý. Xã đã xây dựng phương án cho từng cơ sở, từ tiếp tục bố trí làm trụ sở đến chuyển đổi công năng, khai thác hoặc xử lý theo quy định.

Đáng chú ý, trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã Phìn Ngan cũ đang được cải tạo thành Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Phìn Ngan. Những gì đã có đều được tận dụng như: trụ sở cũ trở thành nhà hiệu bộ, nhà văn hóa thành nhà đa năng, khu nhà công vụ thành nơi ở cho giáo viên.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch UBND xã Bát Xát cho biết, việc tận dụng hiệu quả các cơ sở hiện có là lợi thế trong bối cảnh địa phương có nhu cầu lớn về các thiết chế phục vụ cộng đồng và phải cân đối nguồn lực đầu tư.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính, thực tế sắp xếp nhà, đất cho thấy không có một khuôn mẫu cố định. Các địa phương đang linh hoạt, bám sát nhu cầu thực tế: trụ sở gần cơ sở y tế thì chuyển đổi cho y tế, gần trường học thì ưu tiên giáo dục; cơ sở lớn có thể dành cho trường đại học, cao đẳng, dạy nghề, trong khi cơ sở nhỏ hơn có thể mở rộng trường phổ thông.

Những trụ sở nằm xen kẽ trong khu dân cư cũng có thể được chuyển thành nhà văn hóa, không gian sinh hoạt cộng đồng.

Cũng theo lãnh đạo Cục Quản lý công sản, qua sắp xếp, một nguồn lực cơ sở vật chất lớn đã được chuyển đổi công năng, ưu tiên phục vụ các dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu. Trong số các cơ sở đã được bố trí, có 3.015 cơ sở làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở làm cơ sở y tế; 2.385 cơ sở làm thiết chế văn hóa, thể thao và 626 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác.

Đáng chú ý, ước tính việc tận dụng quỹ nhà, đất này giúp tiết kiệm khoảng 30.000 tỷ đồng chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng để có mặt bằng phục vụ y tế, giáo dục, văn hóa, thể dục, thể thao và các mục đích công cộng. Con số được tính toán trên cơ sở bình quân chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất nông nghiệp khoảng 500.000 đồng/m².

Gỡ điểm nghẽn, đánh thức nguồn lực

Báo cáo từ Bộ Tài chính cho thấy, tính đến đầu tháng 6/2026, tổng số cơ sở nhà, đất đã hoàn thành bước 1 trong sắp xếp là 26.447 cơ sở. Trong số các cơ sở nhà, đất dôi dư chuyển giao về địa phương quản lý, 4.709 cơ sở đã hoàn thành xử lý hoặc đưa vào khai thác.

Nhưng phần việc phía trước vẫn còn rất lớn khi cả nước còn 11.423 cơ sở nhà, đất dôi dư đã chuyển giao về địa phương nhưng chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để. Các bộ, cơ quan trung ương còn 702 cơ sở chưa xử lý xong.

Có trụ sở nằm ngay cạnh trường học nhưng không còn phù hợp với công năng hành chính; có cơ sở thuận lợi cho y tế nhưng thủ tục chuyển đổi còn mất thời gian; cũng có những tài sản nhỏ lẻ, nằm xa trung tâm, khó tìm được phương án khai thác hiệu quả. Bởi vậy, thay vì một khuôn mẫu chung, các địa phương đang phải tìm lời giải cho từng tài sản, từng địa bàn.

Tinh thần ấy cũng được hỗ trợ bằng cơ chế mới. Ngày 24/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính.

Cơ chế đã được mở, vấn đề còn lại là tốc độ hành động. Bởi mỗi ngày một cơ sở nhà, đất bị bỏ trống là thêm một ngày nguồn lực chưa được đưa vào sử dụng.

Một phép tính từ thực tế địa phương cũng cho thấy rõ giá trị của việc tận dụng tài sản cũ. Trong trao đổi với báo chí khi triển khai sắp xếp, bà Phạm Thị Thùy Dung, khi đó là Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Xuân, TP. Hồ Chí Minh cho biết, chi phí sơn sửa những trụ sở có thể tận dụng chỉ khoảng 1 - 2 tỷ đồng mỗi công trình, trong khi xây mới có thể tốn gấp 10 - 20 lần, tùy quy mô.

Có thể thấy, mỗi địa phương đang có những cách làm khác nhau nhưng cùng hướng đến một mục tiêu chung: không để tài sản dôi dư trở thành điểm nghẽn mới sau sắp xếp bộ máy.

Một trụ sở chuyển thành trường học là thêm cơ sở vật chất mà không phải bắt đầu một dự án hoàn toàn mới. Một cơ sở dôi dư được bàn giao cho bệnh viện là thêm không gian phục vụ người bệnh. Một khu nhà được chuyển thành thiết chế văn hóa là thêm địa điểm sinh hoạt cho cộng đồng… Và ở góc độ ngân sách, mỗi tài sản được đưa trở lại sử dụng cũng đồng nghĩa với một phần chi phí đầu tư mới có thể được giảm bớt.

Sau một cuộc sắp xếp lớn, những trụ sở cũ đang mở sang một vòng đời khác. Có nơi trở thành trường học, có nơi thành cơ sở y tế, có nơi tiếp tục phục vụ cộng đồng. Giá trị của tài sản vì thế không dừng lại ở những gì nó từng có, mà nằm cả ở những gì nó có thể tạo ra. Đó cũng là cách nguồn lực đã được tích lũy từ nhiều năm trước được đưa trở lại guồng quay phát triển hôm nay.