Chiều 1/10, tại phiên họp thứ 7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Theo tờ trình của Chính phủ, qua 2 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 đã có nhiều đổi mới quan trọng, song thực tiễn còn bộc lộ một số vướng mắc, bất cập. Trong bối cảnh sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, phấn đấu mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc sửa đổi Luật Đất đai là yêu cầu cần thiết và cấp thiết.

Giá đất do Nhà nước quyết định

Một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo Luật là bỏ quy định “phương pháp định giá đất theo nguyên tắc thị trường”, bỏ quy định các trường hợp áp dụng giá đất cụ thể; không quy định chi tiết về phương pháp định giá đất, các trường hợp và điều kiện áp dụng phương pháp định giá đất, hội đồng thẩm định bảng giá đất, giá đất cụ thể.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày tóm tắt tờ trình.

Dự thảo quy định giá đất do Nhà nước quyết định. Việc định giá đất phải bảo đảm trung thực, khách quan, công khai, minh bạch; tuân thủ đúng trình tự, thủ tục; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư, phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ.

Tờ trình nêu việc luật hóa Nghị quyết số 254/2025/QH15 về cơ bản áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất; đồng thời bổ sung tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường để tính nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất và tiền bồi thường cho người có đất bị thu hồi. UBND cấp tỉnh được giao quy định tỷ lệ bồi thường theo từng loại đất, phù hợp tình hình thực tế.

Bảng giá đất, hệ số điều chỉnh được áp dụng để tính các khoản thu ngân sách từ đất đai; xác định giá khởi điểm đấu giá quyền sử dụng đất; tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; tính giá trị quyền sử dụng đất trong các trường hợp chuyển đổi doanh nghiệp, chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp, chuyển nhượng vốn được nêu tại tờ trình. Đây cũng là một trong các căn cứ xác định thuế, phí, lệ phí liên quan đến quản lý, sử dụng đất.

Đối với tiền thuê đất, Chính phủ đề xuất cách xác định đơn giá cho chu kỳ tiếp theo căn cứ vào bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất của năm xác định tiền thuê đất tiếp theo; đồng thời quy định việc điều chỉnh đơn giá của chu kỳ tiếp theo.

Một nội dung liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người sử dụng đất là xác định thời điểm tính nghĩa vụ tài chính khi cơ quan có thẩm quyền chậm thực hiện thủ tục hành chính. Theo tờ trình, nếu việc chậm giải quyết làm ảnh hưởng đến quyền của người sử dụng đất, thời điểm xác định giá đất để tính nghĩa vụ tài chính được xác định tại thời điểm phải hoàn thành thủ tục theo thời gian giải quyết mà pháp luật quy định, với quy định riêng đối với gia hạn sử dụng đất.

Thu tiền tăng dần hàng năm đối với dự án chậm hoặc không sử dụng đất

Thể chế tinh thần của Nghị quyết số 21-NQ/TW “Thiết kế chính sách để việc găm giữ đất mà không sử dụng trở nên tốn kém hơn lợi ích đầu cơ”, dự thảo quy định đất nông nghiệp không được sử dụng liên tục quá 24 tháng và đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà không đưa đất vào sử dụng theo thời hạn ghi trong quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Đối với đất để thực hiện dự án đầu tư mà không sử dụng hoặc chậm sử dụng đất, dự thảo đề xuất Nhà nước thu một khoản tiền lũy tiến hàng năm tăng dần theo thời gian không sử dụng đất hoặc chậm sử dụng đất; trường hợp quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất. Đồng thời, dự thảo Luật đã tách bạch đối với trường hợp vi phạm pháp luật về đất đai nhưng được xem xét, cấp Giấy chứng nhận ra khỏi trường hợp Nhà nước thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai.

Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tờ trình bổ sung quy định người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án khu dân cư nông thôn được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.

Trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, người có đất thu hồi có nhu cầu thì được hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất sau thu hồi theo quy định của Chính phủ.

Bên cạnh đó, dự thảo không quy định cứng là việc thu hồi đất chỉ thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư; không quy định trình tự, thủ tục thu hồi đất trong Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp.

Sau khi nghe tờ trình và báo cáo, các thành viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận về nhiều nội dung quan trọng của dự thảo. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã có phát biểu giải trình, tiếp thu những vấn đề Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quan tâm.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh yêu cầu rà soát để sửa đổi một cách toàn diện, giải quyết thực sự căn cơ các vướng mắc trong thực tiễn có nguyên nhân từ quy định của Luật Đất đai năm 2024; bảo đảm luật ban hành phải hiệu quả, thực sự là nguồn lực phát triển kinh tế.

Đối với các cơ chế đặc thù được đề xuất luật hóa, cần tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng, thuyết minh rõ, đánh giá, tổng kết để những điểm đã “chín”, đã rõ mới đưa vào dự thảo.

Về cơ chế tài chính và giá đất, yêu cầu đặt ra là quy định rõ tại luật nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường theo mục tiêu phát triển từng thời kỳ.

“Chính phủ chịu trách nhiệm hướng dẫn, chỉ đạo việc xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường của mỗi địa phương để vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa tạo đồng thuận trong xã hội và bảo đảm môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi của các địa phương và vùng miền” - Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét dự án Luật tại Kỳ họp thứ hai sau khi được tiếp thu, giải trình, chỉnh lý theo kết luận phiên họp.