Dữ liệu chưa theo kịp quy mô tài sản

Tại thời điểm 0h ngày 1/1/2026, cả nước có 83.982 đối tượng kiểm kê thực hiện kiểm kê đối với 20 loại tài sản công (TSC) đang quản lý/tạm quản lý. Tổng giá trị kiểm kê đạt hơn 12,878 triệu tỷ đồng, trong đó, tài sản tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị có giá trị hơn 7,886 triệu tỷ đồng; tài sản kết cấu hạ tầng (TSKCHT) do Nhà nước đầu tư, quản lý có giá trị hơn 4,9 triệu tỷ đồng; tài sản tạm giao quản lý, xử lý có giá trị gần 83.930 tỷ đồng

Nhưng quá trình rà soát cũng bộc lộ những khoảng trống trong dữ liệu và công tác kế toán. Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, một số đơn vị chưa chủ động rà soát, đối chiếu số liệu; có trường hợp chỉ điều chỉnh sau khi được thông báo sai sót. Các sai sót gồm: tài sản không đáp ứng tiêu chuẩn tài sản cố định vẫn được tính vào nhóm này; diện tích đất, nhà và công trình kê khai lớn bất thường; đất bị tính khấu hao; một số tài sản thiếu chỉ tiêu diện tích hiện vật. Số lượng tài sản kê khai cũng có trường hợp không thống nhất với số liệu hạch toán kế toán.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Đáng chú ý, nhiều cơ quan, đơn vị chưa lập đầy đủ hồ sơ quản lý, kế toán tài sản; có tài sản chưa được theo dõi trên sổ kế toán hoặc chưa được xác định giá trị. Khi hồ sơ thiếu, số liệu chưa chuẩn hóa, cơ quan quản lý khó nắm chính xác tài sản đang ở đâu, hiện trạng thế nào, giá trị còn lại bao nhiêu và đơn vị nào chịu trách nhiệm. Hồ sơ thiếu và số liệu chưa chuẩn hóa khiến việc theo dõi, ra quyết định đối với tài sản thiếu căn cứ.

Những hạn chế về dữ liệu TSC không phải vấn đề mới được nhận diện qua đợt tổng kiểm kê này. Tại cuộc tổng kiểm kê TSC năm 2025, bà Trần Diệu An - Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính)

từng nhấn mạnh, số liệu báo cáo về TSC chưa phản ánh đúng thực chất nguồn lực nhà nước đã đầu tư. Một nguyên nhân là các cơ quan, đơn vị chưa quan tâm đúng mức đến cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu trên phần mềm; phạm vi phần mềm cũng chưa bao quát đầy đủ các loại tài sản kết cấu hạ tầng (do Nhà nước đầu tư, quản lý.

Khó định giá tài sản hình thành qua nhiều giai đoạn

Bài toán dữ liệu càng phức tạp với TSKCHT khi nhóm tài sản này có tổng giá trị hơn 4,9 triệu tỷ đồng; riêng kết cấu hạ tầng đường bộ đã là gần 3,792 triệu tỷ đồng.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, nhiều công trình hạ tầng được đầu tư từ lâu, nhất là công trình đê điều, thủy lợi, không còn đầy đủ hồ sơ, tài liệu lịch sử. Việc xác định nguyên giá và giá trị còn lại vì thế gặp khó khăn. Một số TSKCHT lâu nay chủ yếu được theo dõi về hiện vật, chưa được quản lý đầy đủ về giá trị; thông tin về thời gian sử dụng, tuổi thọ tài sản cũng chưa được xác định rõ.

Ngoài ra, báo cáo của Bộ Tài chính cũng chỉ ra tình trạng xác định nguyên giá chưa đầy đủ đối với một số tài sản đã có quy định về bảng giá do Nhà nước ban hành, như quyền sử dụng đất và kết cấu hạ tầng đường bộ. Có trường hợp tài sản được hạch toán theo lô, theo dự án hoặc gói thầu; chi phí nâng cấp, cải tạo được ghi nhận thành tài sản riêng thay vì tính bổ sung vào nguyên giá tài sản hiện có. Việc xác định tỷ lệ hao mòn chưa phù hợp cũng được nêu trong báo cáo.

Nguyên giá, giá trị còn lại và hiện trạng chưa được xác định đầy đủ cũng khiến việc đánh giá nguồn lực, lập kế hoạch bảo trì, sửa chữa hoặc lựa chọn phương án khai thác thiếu căn cứ.

Một mắt xích khác là việc bàn giao tài sản sau đầu tư, mua sắm. Có trường hợp dự án đã hoàn thành nhưng tài sản chưa được bàn giao kịp thời cho đơn vị tiếp nhận; cũng có trường hợp bàn giao nhưng không kèm đầy đủ hồ sơ, thông tin về giá trị.

Không để tài sản chỉ nằm trên sổ sách

Ngoài những hạn chế về hồ sơ, định giá và hạch toán, báo cáo tổng kiểm kê còn chỉ ra tình trạng một số tài sản đã hư hỏng, không còn khả năng sử dụng; một số tài sản vẫn có thể sử dụng nhưng chưa được đưa vào khai thác; thậm chí có tài sản được sử dụng không đúng mục đích. Dù chưa lượng hóa số lượng, giá trị từng nhóm, những tồn tại này cho thấy rà soát không thể dừng ở hoàn thiện số liệu.

Về hiệu quả sử dụng TSC, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản cho biết, TSC vừa là cơ sở vật chất phục vụ hoạt động của Nhà nước, vừa là nguồn lực cho phát triển. Không nên giữ tài sản theo tâm lý an toàn nếu tài sản đó không được sử dụng, bởi điều này đồng nghĩa với lãng phí. Do đó, tài sản cần được đưa vào khai thác thông qua các cơ chế công khai, minh bạch như đấu giá, đấu thầu.

TSC vì thế không chỉ cần được bảo quản mà còn phải phát huy hiệu quả sử dụng. Tài sản còn khả năng khai thác nhưng bị bỏ không cần được rà soát nguyên nhân, có phương án xử lý; tài sản hư hỏng, không còn nhu cầu hoặc khả năng sử dụng phải được xử lý theo quy định.

Trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc điều chuyển trụ sở, tài sản phải đi cùng xác định hiện trạng, hồ sơ, giá trị và đơn vị tiếp nhận. Nếu thiếu cập nhật dữ liệu, tài sản có thể tiếp tục chưa được khai thác hoặc thiếu đầu mối theo dõi.

Ông Nguyễn Tân Thịnh cũng từng nhấn mạnh, sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, TSC có sự dịch chuyển về đối tượng quản lý, sử dụng. Vì vậy, cần xác định lại đơn vị chịu trách nhiệm, thiết lập lại hồ sơ tài sản và công tác theo dõi, hạch toán. Trách nhiệm của tập thể, cá nhân cần được xem xét nếu không thực hiện đầy đủ nhiệm vụ được giao, làm ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng tổng kiểm kê.

Tổng kiểm kê đã nhận diện quy mô TSC. Nhưng kết quả chỉ thực sự có ý nghĩa khi tài sản có hồ sơ đầy đủ, giá trị được xác định, trách nhiệm được giao rõ và được sử dụng phù hợp. Do đó, để TSC thực sự được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích và phát huy hiệu quả, Bộ Tài chính xác định các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cần tập trung thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quản lý, sử dụng.

Theo đó, bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan trung ương, chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phải lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về việc quản lý, sử dụng, khai thác, thống kê, theo dõi, hạch toán TSC thuộc phạm vi quản lý theo quy định pháp luật.

Các bộ, ngành, địa phương cần khẩn trương rà soát, ban hành những văn bản thuộc thẩm quyền về phân cấp quản lý, tiêu chuẩn, định mức sử dụng TSC chuyên dùng, thời gian sử dụng và tỷ lệ hao mòn tài sản; đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, bảo đảm hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác Bộ Tài chính lưu ý các bộ, ngành, địa phương là củng cố, cập nhật hồ sơ quản lý, chuẩn hóa thông tin, số liệu để bảo đảm thống nhất giữa hiện trạng tài sản và sổ sách kế toán; xác định giá trị đối với những tài sản chưa được định giá. Việc bàn giao, tiếp nhận, xử lý tài sản cũng phải được thực hiện ngay sau khi kết thúc dự án hoặc khi có quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Đối với tài sản hư hỏng, không còn khả năng sử dụng, tài sản còn sử dụng được nhưng đang bỏ không hoặc sử dụng sai mục đích, các cơ quan, đơn vị phải khẩn trương xử lý theo quy định.