Giữ tuyến cũ, mở trục mới khổ 1.435 mm

Sau hơn một năm triển khai, trải qua nhiều vòng lấy ý kiến các bộ, ngành và địa phương liên quan, Cục Đường sắt Việt Nam vừa có Tờ trình số 2430/TTr-CĐSVN đề nghị Bộ Xây dựng phê duyệt Quy hoạch tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng (Quy hoạch).

Đáng chú ý, song song với quá trình lập Quy hoạch, công tác chuẩn bị đầu tư dự án đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cũng đang được Bộ Xây dựng đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Xây kịch bản đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh

Theo Cục Đường sắt Việt Nam, trên hành lang Đông - Tây hiện có 2 tuyến đường sắt quốc gia chính kết nối với Thủ đô là Hà Nội - Hải Phòng và Hà Nội - Lào Cai, đóng vai trò quan trọng trong vận tải hành khách và hàng hóa.

Ông Trần Thiện Cảnh - Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam nhấn mạnh, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được xác định là một trong 2 trục xương sống quan trọng nhất của mạng lưới đường sắt khu vực phía Bắc.

Tuy nhiên, tuyến hiện hữu khổ 1.000 mm có tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực vận tải hạn chế, chưa kết nối trực tiếp với cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện và ngày càng khó cạnh tranh với vận tải đường bộ sau khi các tuyến cao tốc trên hành lang Đông - Tây được đưa vào khai thác.

Trong bối cảnh cảng Lạch Huyện và cụm cảng Hải Phòng - Quảng Ninh tiếp tục được đầu tư mở rộng, dự thảo Quy hoạch định hướng duy trì, nâng cấp tuyến đường sắt khổ 1.000 mm hiện hữu để khai thác tối đa năng lực, trong đó tiếp tục phục vụ các luồng hàng truyền thống, ổn định như quặng apatit, phân lân, khoáng sản.

Bên cạnh đó, dự thảo Quy hoạch đề xuất đầu tư thêm tuyến mới khổ 1.435 mm nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải lớn hơn, tăng tốc độ khai thác và khả năng kết nối với cảng biển, đường sắt liên vận quốc tế.

Theo phương án trình Bộ Xây dựng, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới giữa ga Lào Cai và ga Hà Khẩu Bắc của Trung Quốc, điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng.

Tổng chiều dài đường sắt quy hoạch khoảng 425,4 km, trong đó tuyến chính dài khoảng 363 km, đi qua 6 tỉnh, thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, TP. Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng. Ngoài tuyến chính, Quy hoạch bố trí các tuyến nhánh kết nối với mạng đường sắt hiện hữu và các cảng biển lớn.

Tuyến được xây dựng theo quy mô đường đôi, điện khí hóa, vận tốc thiết kế 160 km/giờ; riêng đoạn Lạc Đạo - Nam Hải Phòng dự trữ khả năng nâng tốc độ lên 200 km/giờ, đoạn qua khu đầu mối TP. Hà Nội có vận tốc thiết kế 120 km/giờ. Chiều dài đường ga dùng được là 850 m.

Về kết nối quốc tế, tuyến sẽ nối với đường sắt Côn Minh - Hà Khẩu Bắc của Trung Quốc tại điểm nối ray mới, cách điểm nối ray hiện hữu khổ 1.000 mm khoảng 3 km về phía thượng lưu sông Nậm Thi.

Trong mạng lưới đường sắt quốc gia, tuyến kết nối với đường sắt vành đai phía Tây TP. Hà Nội tại ga Thạch Lỗi; tuyến Đông Anh - Quán Triều tại ga Đông Anh mới; tuyến Hà Nội - Đồng Đăng tại ga Yên Thường; đường sắt vành đai phía Đông TP. Hà Nội tại ga Kim Sơn, ga Lạc Đạo và tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái tại ga Nam Hải Phòng.

Đối với đoạn Hải Phòng - Quảng Ninh, hồ sơ đã nghiên cứu tuyến dài khoảng 50 km, trong đó khoảng 39 km xây dựng mới và 11 km nâng cấp tuyến hiện hữu, nối ga Nam Hải Phòng với ga Cái Lân.

Tuy nhiên, do Bộ Xây dựng đang đồng thời triển khai Quy hoạch và công tác chuẩn bị đầu tư tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, nên Cục Đường sắt Việt Nam đề xuất dừng phần nghiên cứu riêng đối với đoạn Hải Phòng - Quảng Ninh và chuyển toàn bộ kết quả sang Quy hoạch Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái để bảo đảm đồng bộ, tránh chồng chéo.

Lên lộ trình đầu tư

Theo dự thảo Quy hoạch, tổng nhu cầu sử dụng đất của tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng khoảng 2.475 ha, bao gồm diện tích xây dựng công trình đường sắt, phạm vi bảo vệ công trình và hành lang an toàn giao thông đường sắt. Đối với đoạn Hải Phòng - Quảng Ninh, nhu cầu sử dụng đất khoảng 95 ha.

Đáng chú ý, nhu cầu vốn đầu tư theo Quy hoạch đối với tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đến năm 2050 được xác định khoảng 434.009 tỷ đồng.

Trong đó, giai đoạn đến năm 2030 cần khoảng 289.339 tỷ đồng, tương đương gần 2/3 tổng nhu cầu vốn; giai đoạn 2031 - 2050 cần khoảng 144.670 tỷ đồng. Riêng đoạn Hải Phòng - Quảng Ninh, nhu cầu vốn theo Quy hoạch đến năm 2050 khoảng 65.064 tỷ đồng.

Cơ cấu này cho thấy phần lớn nguồn lực được dự kiến tập trung trong giai đoạn trước năm 2030, phù hợp với yêu cầu đẩy nhanh triển khai dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Để đáp ứng nhu cầu vốn rất lớn, hồ sơ Quy hoạch xác định nguồn lực nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong đầu tư phát triển, nâng cấp và bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt; đồng thời bảo đảm tỷ trọng vốn phù hợp cho đường sắt trong tổng nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông.

Bên cạnh đó, cơ quan lập Quy hoạch đề xuất tiếp tục thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ quốc tế, tập trung cho các công trình có tính lan tỏa; huy động ngân sách địa phương cho công tác giải phóng mặt bằng và tạo thêm nguồn thu thông qua khai thác lợi thế quỹ đất theo mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông (TOD).

“Sau khi Quy hoạch được phê duyệt, các địa phương dọc tuyến sẽ phải rà soát, điều chỉnh các quy hoạch, dự án có liên quan, đồng thời quản lý chặt quỹ đất dành cho đường sắt và chủ động huy động nguồn lực đầu tư các tuyến kết nối tới đường sắt đô thị, cảng biển, cảng cạn, khu kinh tế, khu công nghiệp và các đầu mối logistics” - Cục Đường sắt Việt Nam kiến nghị.