Phân bổ lại nguồn lực công theo nhu cầu thực tế

Đến ngày 26/10/2026, cả nước còn 10.403 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý trong tổng số 31.530 cơ sở thuộc khối bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải xử lý. Khối lượng này đòi hỏi các cơ quan chức năng cần đẩy nhanh tiến độ hơn nữa, đồng thời lựa chọn phương án phù hợp để công trình sớm được sử dụng, tránh bỏ trống, xuống cấp và lãng phí nguồn lực công.

Theo đánh giá từ Bộ Tài chính, một cơ sở được bàn giao cho đơn vị quản lý mới hay một phương án xử lý được phê duyệt đều là những bước cần thiết, nhưng chưa đồng nghĩa tài sản đã phát huy giá trị. Nếu công trình vẫn đóng cửa, chưa có người sử dụng hoặc chưa thể khai thác, nguồn lực đất đai và tài sản gắn liền với đất vẫn chưa được chuyển hóa thành giá trị phục vụ phát triển.

Khu trụ sở HĐND, UBND tỉnh Bắc Kạn trước đây đã được chuyển giao cho Đại học Thái Nguyên để phát triển cơ sở đào tạo tại khu vực phía Bắc của tỉnh Thái Nguyên. Ảnh: Vân Hà

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, nhu cầu sử dụng cơ sở vật chất giữa các địa bàn, ngành, lĩnh vực đã thay đổi. Trụ sở không còn phù hợp với cơ quan cũ có thể được bố trí cho đơn vị khác, chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa hoặc nhu cầu công cộng. Những cơ sở phù hợp để khai thác còn có thể tạo nguồn thu theo quy định.

Đơn cử, tại Thái Nguyên, khu trụ sở HĐND, UBND tỉnh Bắc Kạn trước đây đã được chuyển giao cho Đại học Thái Nguyên để phát triển cơ sở đào tạo tại khu vực phía Bắc của tỉnh. Tiếp nhận tài sản từ tháng 7/2026, nhà trường đã rà soát hiện trạng, chỉnh trang khuôn viên và sửa chữa một số hạng mục phục vụ hoạt động.

Trường hợp này cho thấy hiệu quả của việc rà soát nhu cầu sử dụng giữa các cơ quan, đơn vị. Tuy nhiên, chuyển đổi công năng chỉ có ý nghĩa khi đơn vị tiếp nhận có nhu cầu thực, công trình đáp ứng điều kiện sử dụng và phương án được triển khai kịp thời.

Xử lý nhà, đất dôi dư còn là quá trình phân bổ lại nguồn lực công theo nhu cầu thực tế. Phương án cần tính đến hiện trạng công trình, vị trí, nhu cầu sử dụng và điều kiện pháp lý của khu đất, đồng thời xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm thực hiện.

Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 của Chính phủ đã đưa ra các cơ chế đặc thù nhằm đẩy nhanh xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong lựa chọn phương án quản lý, khai thác tài sản thuộc phạm vi được giao.

Tháo gỡ vướng mắc từ khâu thực hiện

Nhằm phát huy nguồn lực từ khối lượng các trụ sở dôi dư sau sáp nhập, ngày 7/10/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 68/CĐ-TTg yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư, đặc biệt là những cơ sở không sử dụng quá 12 tháng đã được cơ quan thanh tra chỉ ra. Tuy nhiên, từ yêu cầu đến kết quả thực tế vẫn còn một khoảng cách.

Tại Đà Nẵng, nhiều cơ sở đã được tiếp nhận nhưng chưa đưa vào khai thác, trong khi một số nơi đã phê duyệt giá cho thuê nhưng chưa công khai cho thuê. Cụ thể, trong 146 cơ sở địa phương được giao quản lý để khai thác cho thuê theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP và Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP, có 43 cơ sở đã được đưa vào khai thác, 37 cơ sở đang đăng tải thông tin cho thuê, còn 66 cơ sở đã tiếp nhận nhưng chưa cho thuê.

Đối với nhóm 499 cơ sở được quản lý, khai thác theo pháp luật về đất đai, đã có 465 cơ sở đã được phê duyệt đơn giá khởi điểm cho thuê ngắn hạn, nhưng mới có 27 cơ sở được thông báo công khai cho thuê; 34 cơ sở chưa được phê duyệt đơn giá khởi điểm.

Theo báo cáo của UBND TP. Đà Nẵng, quá trình xử lý các cơ sở nhà đất dôi dư còn vướng do hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, thiếu dữ liệu địa chính, chậm bàn giao và các công việc liên quan đến đo đạc, đấu giá.

Những số liệu trên cho thấy, quyết định giao tài sản mới là điểm khởi đầu của quá trình khai thác. Sau tiếp nhận, cơ sở còn phải hoàn thiện hồ sơ, xác định giá, công khai thông tin và tổ chức cho thuê. Chỉ một khâu chưa hoàn tất cũng có thể khiến phương án chưa triển khai được.

Để xử lý khoảng trống này, tại dự thảo Nghị quyết của Chính phủ bổ sung một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế cho phép tổ chức phát triển quỹ đất và đơn vị được giao quản lý tài sản ở cấp xã cho thuê nhà, đất dôi dư trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục đất đai, với thời hạn tối đa 5 năm và các điều kiện cụ thể. Nếu Nhà nước triển khai kế hoạch sử dụng đất trong thời gian thuê, việc thuê phải chấm dứt trước hạn để tiếp tục xử lý theo quy định.

Theo Bộ Tài chính, đề xuất này nhằm hạn chế thời gian tài sản không được sử dụng trong khi thủ tục dài hạn chưa hoàn tất, với điều kiện việc khai thác tạm thời không cản trở kế hoạch sử dụng đất và bảo đảm yêu cầu quản lý tài sản công.

Tuy nhiên, cho thuê chỉ là một trong những phương án có thể xem xét. Để tránh tình trạng xử lý theo một cách chung cho các cơ sở có đặc điểm khác nhau, việc lựa chọn phương án cần xuất phát từ nhu cầu và điều kiện thực tế của từng tài sản. Hơn nữa, với cơ sở phù hợp để cho thuê, các bộ, ngành, địa phương cần làm rõ điều kiện khai thác, thời hạn, giá thuê và trách nhiệm của bên thuê. Tài sản không còn khả năng sử dụng hoặc không phù hợp với nhu cầu thực tế phải được xử lý theo phương án tương ứng.

Cùng với đó, theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành, địa phương cần theo dõi tiến độ từng cơ sở. Với trường hợp chậm, cơ quan chức năng cần xác định rõ vướng mắc, từ đó phân định trách nhiệm. Bàn giao tài sản giúp xác định đầu mối tiếp nhận, nhưng không đồng nghĩa mọi vướng mắc đã được giải quyết.

Yêu cầu đặt ra không phải là đưa tất cả nhà, đất dôi dư vào cho thuê bằng mọi giá, mà là tránh để tài sản tiếp tục “nhàn rỗi” vì thiếu phương án khả thi hoặc không rõ trách nhiệm. Kết quả xử lý không nên chỉ được đo bằng số cơ sở đã có quyết định hay phương án, mà phải tính đến việc tài sản đã được bố trí sử dụng, chuyển đổi công năng hoặc khai thác đúng quy định hay chưa. Đó mới là bước chuyển từ hoàn tất thủ tục sang phát huy hiệu quả nguồn lực công.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh