Sáng 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chuyển từ hỗ trợ sang tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển

Trình bày báo cáo tóm tắt về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sau gần 10 năm thực hiện, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc hình thành hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Tuy nhiên, một số chính sách chưa phát huy đầy đủ hiệu quả; phương thức hỗ trợ còn phân tán, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp; việc tiếp cận chính sách còn khó khăn và cơ chế đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ chưa rõ nét.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng về phát triển kinh tế tư nhân, hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đổi mới công tác hoàn thiện pháp luật. Theo đó, yêu cầu phát triển khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới đã có nhiều thay đổi.

“Chính sách hỗ trợ không chỉ tập trung gia tăng số lượng doanh nghiệp, mà cần tập trung nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới sáng tạo, tham gia chuỗi giá trị và khả năng phát triển thành doanh nghiệp quy mô lớn hơn” - Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ.

Vì vậy, Chính phủ đề xuất xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.

Việc đổi tên Luật, theo báo cáo, không đơn thuần là thay đổi tên gọi, mà thể hiện nội hàm chính sách và sự thay đổi về tư duy, từ “hỗ trợ doanh nghiệp” là chính sang “kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển”. Tên gọi mới cũng phản ánh đầy đủ hơn mục tiêu, định hướng về phát triển kinh tế tư nhân, xác định đúng vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế - xã hội và tiệm cận với xu hướng quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 35 điều, bổ sung các nguyên tắc nhằm chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, theo nhu cầu và quá trình trưởng thành của doanh nghiệp; đồng thời đổi mới công tác tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ.

Theo đó, việc hỗ trợ phải có trọng tâm, có thời hạn và gắn với kết quả đầu ra; được thực hiện theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp, từ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, từ doanh nghiệp siêu nhỏ lên nhỏ, từ doanh nghiệp nhỏ lên vừa và từ doanh nghiệp vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn. Trọng tâm thước đo của chính sách hỗ trợ được chuyển từ số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ sang sự phát triển, hấp thụ của doanh nghiệp sau khi được hỗ trợ.

Quản lý chính sách cũng được chuyển từ quản lý quy trình, thủ tục sang quản lý bằng dữ liệu, kết quả và trách nhiệm giải trình. Dự thảo đẩy mạnh số hóa phương thức, quy trình hỗ trợ trên cơ sở khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu về doanh nghiệp; ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, triển khai, theo dõi, giám sát và đánh giá hoạt động hỗ trợ.

Một điểm mới khác là chuyển từ Nhà nước trực tiếp cung cấp hỗ trợ sang Nhà nước kiến tạo hệ sinh thái và dẫn dắt nguồn lực phát triển doanh nghiệp. Dự thảo quy định tương đối toàn diện về hệ sinh thái hỗ trợ, kết nối đơn vị hỗ trợ, chuyên gia, cơ sở ươm tạo, cơ sở thí nghiệm dùng chung, trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, hiệp hội và doanh nghiệp lớn.

Các phương thức hỗ trợ được thiết kế theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp lựa chọn nội dung và đơn vị hỗ trợ, chuyển từ việc Nhà nước hỗ trợ “cái mình có” sang hỗ trợ “thứ doanh nghiệp cần”, thông qua phiếu hỗ trợ doanh nghiệp, đặt hàng, giao nhiệm vụ. Ngân sách nhà nước sẽ đóng vai trò vốn dẫn dắt, chia sẻ rủi ro và huy động thêm nguồn lực xã hội cho phát triển doanh nghiệp.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp.

Hướng tới doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Dự thảo thiết kế hai nhóm chính sách hỗ trợ phát triển, gồm chính sách hỗ trợ chung và chính sách hỗ trợ trọng tâm cho một số nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa ưu tiên phát triển.

Nhóm chính sách hỗ trợ chung tập trung khơi thông các điểm nghẽn đang cản trở hoạt động và phát triển của doanh nghiệp, đặc biệt về tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường. Doanh nghiệp được mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn và phương thức tài chính mới; tạo thuận lợi hơn về mặt bằng sản xuất; hỗ trợ chuyên sâu về nghiên cứu, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số; chuyển từ hỗ trợ xúc tiến thương mại đơn lẻ sang nâng cao năng lực đáp ứng thị trường, kết nối đầu ra và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Nhóm chính sách trọng tâm hướng tới doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị, kinh doanh bền vững và chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Đây là những nhóm doanh nghiệp được đánh giá có khả năng tạo ra sự chuyển đổi rõ nét, có năng suất cao hơn, liên kết tốt hơn, từ đó có điều kiện và động lực đổi mới, trưởng thành, phát triển lên quy mô lớn hơn.

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra.

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Luật hiện hành; nhất trí với đề xuất đổi tên Luật.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát tổng thể các chính sách để thể hiện rõ nội hàm của tư duy “kiến tạo, phát triển”; tập trung xây dựng cơ chế, chính sách tạo động lực để doanh nghiệp phát triển cả về quy mô và chất lượng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh cốt lõi, khả năng quản trị và đổi mới sáng tạo.

Đối với các chính sách hỗ trợ, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung các nguyên tắc cơ bản về định hướng, cách thức xây dựng và thực hiện chương trình hỗ trợ, bảo đảm hỗ trợ có thời hạn, mục tiêu, nguồn lực và kết quả đầu ra rõ ràng.

Các quy định cũng cần bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, xác định rõ tiêu chí, điều kiện được hưởng chính sách, không phát sinh thêm thủ tục hành chính, tránh cơ chế xét duyệt, “xin - cho”. Việc tổ chức thực hiện cần phân định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và tổ chức hỗ trợ; tăng cường phối hợp, chia sẻ dữ liệu, theo dõi, đánh giá hiệu quả chính sách theo kết quả đầu ra; không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại phiên họp, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội hoàn thiện dự án Luật, trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp tháng 10/2026./.