Bổ sung đánh giá tác động

Sự nghiêm túc và trách nhiệm là điều có thể nhận thấy trong Công văn số 17090/BTC-ĐTPT vừa được Bộ Tài chính gửi Bộ Xây dựng vào đầu tuần này để cho ý kiến về bổ sung chủ trương nghiên cứu đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong công văn của Bộ Tài chính là câu hỏi về sự cần thiết và thời điểm mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, nhất là khi nhiều đoạn mới được đưa vào khai thác.

Theo Bộ Tài chính, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã được đầu tư qua hai giai đoạn, gồm 11 dự án thành phần giai đoạn 2017 - 2020 (8 dự án đầu tư công, 3 dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư - PPP) và 12 dự án thành phần giai đoạn 2021 - 2025 (đều là dự án đầu tư công). Đến nay, 23 dự án thành phần đã được đưa vào khai thác.

Đồ họa: Đan Nguyễn

Tuy nhiên, trong đề xuất vào đầu tháng 7/2026, Bộ Xây dựng vẫn xác định nhu cầu bố trí 1.738 tỷ đồng trong kế hoạch vốn năm 2027 để tiếp tục đầu tư 7 đoạn tuyến.

Do sự khác biệt giữa thông tin về tình trạng hoàn thành và nhu cầu tiếp tục bố trí vốn, Bộ Tài chính đề nghị rà soát, làm rõ hiện trạng từng đoạn trước khi xác định sự cần thiết phải mở rộng ngay, tránh lãng phí nguồn lực đã đầu tư.

Một vấn đề đáng chú ý khác liên quan đến cơ chế thu phí và hoàn trả vốn ngân sách đầu tư xây dựng các dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Bộ Tài chính lưu ý, việc đầu tư mở rộng ngay các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông sẽ phải dừng thu phí hoàn trả ngân sách trung ương theo yêu cầu của Quốc hội; nếu thực hiện việc mở rộng theo phương thức PPP dễ dẫn đến mức thu phí cao hơn, ảnh hưởng tới chi phí logistics; hoặc cần bổ sung vốn ngân sách trung ương để thực hiện (cho phần hỗ trợ dự án PPP hoặc đầu tư công).

“Vì vậy, đề nghị Bộ Xây dựng bổ sung đánh giá tác động về chi phí logistics và nguồn vốn ngân sách trung ương trước khi kiến nghị phương án đầu tư mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông”, Công văn của Bộ Tài chính nêu rõ.

Cần nói thêm rằng, trong dự thảo Tờ trình của Chính phủ gửi Quốc hội về việc bổ sung chủ trương nghiên cứu đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Bộ Xây dựng đề xuất mở rộng hai đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, gồm Mai Sơn - Cam Lộ và Quảng Ngãi - Dầu Giây, từ quy mô 4 làn xe lên 6 làn xe, tổng chiều dài khoảng 1.144 km.

Phạm vi mở rộng này tương ứng với 18/23 dự án thành phần thuộc 2 dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 và 2021 - 2025, trong đó có những đoạn tuyến mới hoàn thành, chưa kết thúc thời gian bảo hành hoặc vẫn cần tiếp tục bố trí vốn đầu tư.

Đối với nội dung này, Bộ Tài chính đề nghị rà soát, làm rõ sự cần thiết phải mở rộng ngay những đoạn tuyến chưa hoàn thành hoặc mới hoàn thành, chưa kết thúc thời gian bảo hành, nhằm tránh lãng phí nguồn lực vừa được đầu tư.

Làm rõ sự cần thiết áp dụng cơ chế đặc thù

Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo Tờ trình là việc Bộ Xây dựng đề xuất Chính phủ báo cáo Quốc hội xem xét, chấp thuận bổ sung 3 nội dung vào Nghị quyết chung của Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo của phương án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Trước hết, đề xuất giao Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, đầu tư mở rộng các đoạn tuyến theo hình thức phù hợp, gồm đầu tư theo phương thức PPP; đầu tư công trong trường hợp PPP không khả thi hoặc các hình thức khác theo quy định.

Thứ hai, trường hợp đầu tư theo phương thức PPP, đề xuất cho phép nhà đầu tư tổ chức thu phí hoặc thu giá trên toàn bộ quy mô 6 làn xe sau khi hoàn thành mở rộng từng đoạn tuyến.

Thứ ba, đề xuất cho phép thực hiện ngay bước lập, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi mà không cần thực hiện thủ tục trình, phê duyệt chủ trương đầu tư đối với dự án hoặc dự án thành phần.

Đối với những nội dung này, Bộ Tài chính cho rằng, các kiến nghị còn chung chung, chưa làm rõ căn cứ pháp lý, nhất là việc có thuộc thẩm quyền xem xét, quyết định của Quốc hội hay không; chưa chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong quy định hiện hành để thấy được sự cần thiết phải kiến nghị, đồng thời chưa có đánh giá tác động đối với từng đề xuất.

Đối với đề xuất cho phép nhà đầu tư PPP tổ chức thu phí hoặc thu giá trên toàn bộ quy mô 6 làn xe sau khi hoàn thành mở rộng từng đoạn tuyến, Bộ Tài chính lưu ý, pháp luật hiện hành không hạn chế việc áp dụng phương thức PPP để nâng cấp, mở rộng các công trình kết cấu hạ tầng đã được Nhà nước đầu tư. Bên cạnh đó, đối với tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ do các cơ quan, đơn vị ở Trung ương quản lý, thẩm quyền quyết định sử dụng tài sản hiện có để tham gia dự án PPP thuộc Bộ trưởng Bộ Xây dựng.

Đại diện Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình đường bộ Việt Nam cũng cho rằng, đây là nội dung nằm trong thẩm quyền của Bộ Xây dựng, không nhất thiết phải xin chủ trương của Quốc hội, làm chậm tiến trình mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Đối với kiến nghị cho phép thực hiện ngay bước lập, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi mà không cần trình, phê duyệt chủ trương đầu tư đối với các dự án hoặc dự án thành phần, Bộ Tài chính lưu ý, Luật PPP đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng rút ngắn thủ tục, thời gian thực hiện và đẩy mạnh phân cấp. Theo đó, một số trường hợp như dự án không sử dụng vốn nhà nước, dự án BT thanh toán bằng quỹ đất không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư.

Vì vậy, cần có đánh giá đầy đủ các quy định hiện hành, thực tiễn triển khai và hình thức đầu tư tại từng đoạn tuyến, qua đó làm rõ cơ sở pháp lý, sự cần thiết phải báo cáo Quốc hội cho phép áp dụng cơ chế đặc thù này.

Trong khi đó, việc không trình, phê duyệt chủ trương đầu tư có thể phát sinh vướng mắc pháp lý trong trường hợp đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông sử dụng vốn nhà nước trên 30.000 tỷ đồng (dự án quan trọng quốc gia).

“Việc này còn có thể ảnh hưởng đến công tác cân đối, bố trí vốn cho dự án trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, do phải báo cáo, trình Quốc hội bổ sung dự toán ngân sách nhà nước”, công văn của Bộ Tài chính nêu rõ.