Sáng ngày 29/10, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã giải trình nhiều vấn đề đại biểu quan tâm.

Chuyển từ “bồi thường tài sản bị thu hồi“ sang ”tái thiết cuộc sống"

Theo Bộ trưởng, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong dự thảo bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa các nghị quyết của Trung ương, “bảo đảm chặt chẽ, không lạm dụng việc thu hồi đất và không tạo khó khăn cho việc triển khai các dự án”.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày tại Quốc hội.

Đối với ý kiến đề nghị cân nhắc phạm vi thu hồi đất cho các công trình sự nghiệp được Nhà nước cho phép hoạt động, Bộ trưởng cho biết, Chính phủ đã thảo luận và nhận thấy đây là quy định kế thừa Luật Đất đai năm 2024, không phải nội dung mới. Quy định cũng nhằm thể chế hóa các nghị quyết về phát triển văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ và bình đẳng trong tiếp cận đất đai giữa khu vực công và khu vực tư.

Đáng chú ý, Bộ trưởng nêu rõ, dự thảo đã tiếp thu, thể chế quan điểm chuyển tư duy từ “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân” khi Nhà nước thu hồi đất, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Về kinh phí nhà đầu tư ứng trước, dự thảo đã tiếp thu quy định rõ việc hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hướng ngân sách nhà nước hoàn trả toàn bộ bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư của dự án. Trường hợp dự án chấm dứt hoạt động thì được Nhà nước hoàn trả phần ứng trước. Theo Bộ trưởng, nội dung này được xây dựng phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước, Luật Doanh nghiệp và các luật liên quan.

Từ năm 2028, xác định giá đất theo bảng giá và hệ số điều chỉnh

Về nội dung tài chính đất đai và giá đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất. Giá đất được xác định theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không quy định giá đất cụ thể.

Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do HĐND cấp tỉnh ban hành, áp dụng từ ngày 1/1/2028. Đối với dự án lấn biển, việc xác định giá đất tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết số 254/2025/QH15; đến ngày 1/1/2028 sẽ thực hiện đồng bộ theo quy định mới, xác định giá đất bằng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh.

Liên quan đến ý kiến về chuyển từ nộp tiền một lần cho toàn bộ thời gian thực hiện dự án sang nộp hằng năm và hoàn trả khoản đã nộp, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo đã báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, lấy ý kiến thành viên Chính phủ và tham khảo nhiều ý kiến.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày tại Quốc hội.

Theo Bộ trưởng, nếu đã nộp một lần, sau đó chuyển sang nộp hằng năm mà trả lại tiền cho nhà đầu tư thì rất khó khăn, trái với Luật Ngân sách nhà nước, bởi ngân sách được thiết kế theo năm. Có những địa phương đã thu tiến sử dụng đất 50 năm với số tiền hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng của hàng trăm dự án mà đồng loạt hoàn trả, thì sẽ gây mất cân đối ngân sách và trái với Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp.

Về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, Bộ trưởng cho biết, các ý kiến đại biểu cơ bản thống nhất với việc dự thảo đã phân định rõ trường hợp phải đấu giá, đấu thầu; trường hợp không phải đấu giá, đấu thầu và thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.

Đối với sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, Chính phủ đề xuất tiếp tục thí điểm theo Nghị quyết số 171 của Quốc hội đến năm 2030, không luật hóa ngay trong dự thảo. Bộ trưởng cũng làm rõ, Nghị quyết 171 đã tháo gỡ vướng mắc của Luật Đất đai năm 2024, bỏ yêu cầu trong dự án thỏa thuận phải có đất ở.

Dữ liệu đất đai “đúng, đủ, sạch, sống”

Về công chứng, chứng thực, Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực, phù hợp lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu quản lý đất đai.

Theo Bộ trưởng, quy định nhằm tạo tính chủ động, linh hoạt, giảm thủ tục tuân thủ cho người dân, phù hợp điều kiện phát triển kinh tế - xã hội mà không làm mất quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Dự thảo cũng được rà soát, hoàn thiện để bảo đảm đầy đủ các quyền đã được Luật Đất đai năm 2024 ghi nhận.

Về cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, Bộ trưởng cho biết, dự thảo quy định mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên cả nước, làm cơ sở tham chiếu cho các mã định danh trong cơ sở dữ liệu quốc gia.

Khi dữ liệu đất đai “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất dùng chung, người dân sẽ thực hiện thủ tục đơn giản, thuận lợi. Cơ quan, người có thẩm quyền không được yêu cầu cung cấp thêm thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố; việc thông báo, yêu cầu bổ sung hồ sơ, nếu có, chỉ được thực hiện một lần.

Bộ trưởng cho biết, trong khoảng 105 triệu thửa đất trên toàn quốc, đã thống kê trên 70 triệu thửa có dữ liệu; gần 44 triệu thửa đã được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Theo Bộ trưởng, khi đã kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia thì sẽ đảm bảo chính xác, theo dõi được trực tiếp hàng ngày.

Để triển khai thực hiện Luật Đất đai sửa đổi, dự kiến, Chính phủ sẽ ban hành hai nghị định: một nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai nói chung và một nghị định về giá đất do Bộ Tài chính chủ trì.