Đấu thầu là phương tiện, hiệu quả mới là mục tiêu

Thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) sáng ngày 6/11, các đại biểu Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu, đánh giá cao định hướng phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục và tháo gỡ vướng mắc trong mua sắm y tế.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (đoàn Đồng Nai) đánh giá, dự thảo đã thiết lập được cơ chế đấu thầu thuận lợi cho các chủ thể tham gia; đề nghị tăng cường phòng ngừa tiêu cực, thông thầu, gian lận, bảo vệ tài sản công.

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (đoàn Phú Thọ).

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (đoàn Phú Thọ) ủng hộ mục tiêu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư, cắt giảm tầng nấc trung gian, tích hợp quy trình, thủ tục để rút ngắn thời gian chuẩn bị, đẩy nhanh tiến độ đầu tư. Theo đại biểu, dự thảo thể hiện định hướng mở rộng quyền tự quyết, bổ sung đàm phán cạnh tranh, mở rộng phạm vi chỉ định thầu. Tuy nhiên, phân cấp càng cao càng yêu cầu kiểm soát rủi ro nghiêm ngặt; quyền tự quyết phải gắn với trách nhiệm pháp lý cá nhân, đại biểu lưu ý.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) bày tỏ “tâm đắc” với các hành vi bị cấm được quy định rõ, cụ thể trong dự thảo và cho rằng đây là nội dung hết sức cần thiết để hạn chế vi phạm. Đại biểu cũng ủng hộ hình thức đàm phán cạnh tranh và đề nghị bảo đảm bí mật thông số, phương án kỹ thuật và giá khi đàm phán với từng nhà thầu, lựa chọn phương án kỹ thuật tốt, tối ưu với giá phù hợp.

Trong lĩnh vực y tế, đại biểu Nguyễn Hồng Việt (đoàn Hưng Yên) đánh giá, việc sửa đổi luật giúp chuyển mạnh từ quản lý quá trình sang quản lý kết quả, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý để cơ sở y tế chủ động mua sắm. Đại biểu ghi nhận việc tiếp thu các nội dung về đàm phán giá thiết bị y tế, bổ sung vật tư y tế vào cơ chế mua kèm thiết bị, mở rộng hàng hóa được bán tại nhà thuốc bệnh viện.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị phải vừa bảo đảm quyền tự chủ, vừa phát huy lợi thế mua sắm tập trung; có cơ chế chủ động mua khi chưa có kết quả đấu thầu để không xảy ra thiếu thuốc. Về minh bạch giá, đại biểu đề nghị bỏ quy định không công khai kết quả đàm phán theo yêu cầu của nhà cung cấp; việc bảo mật không áp dụng đối với thanh tra, kiểm tra và cơ quan bảo hiểm xã hội.

Nhấn mạnh “đấu thầu là phương tiện, hiệu quả mới là mục tiêu”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cho rằng, mục tiêu cuối cùng là hiệu quả sử dụng nguồn lực của Nhà nước và xã hội. Giá mua thấp chưa chắc tổng chi phí đã thấp; hàng hóa, công trình có chi phí sau mua đáng kể, lượng hóa được cần tính chi phí vòng đời.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP. Hồ Chí Minh).

Cùng quan tâm chất lượng, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP. Hồ Chí Minh) đánh giá dự thảo có nhiều bước tiến, đặc biệt là trao thêm quyền chọn cách mua. Nhưng quyền chọn phải đi cùng căn cứ chọn, chuẩn giá và trách nhiệm giải trình. Thước đo là cơ sở y tế mua đúng thứ cần dùng, đúng lúc, với tổng chi phí hợp lý, không để người bệnh chịu hậu quả khi nguồn cung đứt gãy.

Phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết sẽ nghiêm túc tiếp thu những ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu để tiếp tục hoàn thiện dự án luật, bảo đảm tính khả thi.

Về một số vấn đề đại biểu nêu ý kiến, như về phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc áp dụng, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để làm rõ phạm vi áp dụng của luật và tính đồng bộ với pháp luật khác. Nội dung nào áp dụng Luật Đấu thầu, nội dung nào áp dụng pháp luật chuyên ngành đã có quy định cần được làm rõ. Đồng thời, cơ quan soạn thảo sẽ đưa ra các nguyên tắc, tiêu chí áp dụng, bảo đảm thống nhất, đồng bộ khi có sự khác nhau giữa Luật Đấu thầu và các luật chuyên ngành.

Về các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Bộ trưởng cho biết, lần sửa đổi này mở rộng nhiều hình thức lựa chọn. Ngoài đấu thầu cạnh tranh còn có đàm phán cạnh tranh, chỉ định thầu và các hình thức khác.

Qua thảo luận, nhiều đại biểu quan tâm việc phải có tiêu chuẩn, tiêu chí, quy định về kiểm tra, giám sát, công khai để việc lựa chọn thực sự công khai, minh bạch, tránh lợi dụng chính sách. Bộ trưởng khẳng định cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu để bổ sung đầy đủ nội dung này vào dự án luật.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu. Ảnh: Đức Thanh

Đối với các ý kiến về hiệu quả, chất lượng công tác đấu thầu. Bộ trưởng thừa nhận tình trạng nhiều đại biểu phản ánh “khi đấu thầu thì bỏ giá rất thấp nhưng không quan tâm đến chất lượng và thời gian thực hiện”.

Để xử lý vấn đề “thường xuyên gặp phải” này, dự thảo đã bổ sung quy định tập trung đánh giá tiêu chí kỹ thuật hoặc kết hợp cả tiêu chí kỹ thuật và giá, bảo đảm lựa chọn được nhà thầu có chất lượng tốt nhất để triển khai dự án. Như vậy, việc đánh giá nhà thầu được đặt trong yêu cầu đồng thời về kỹ thuật, chất lượng và giá.

Bộ trưởng cũng cho biết dự thảo bổ sung quy định tăng cường sử dụng cơ sở dữ liệu kết nối liên thông giữa các cơ quan có trách nhiệm, cung cấp giá phù hợp làm căn cứ tham chiếu lựa chọn nhà thầu.

Riêng mua sắm thiết bị y tế, dự thảo có quy định bảo đảm tính linh hoạt, đáp ứng kịp thời việc khám, chữa bệnh. Trước các vấn đề đại biểu quan tâm, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp kỹ với Bộ Y tế rà soát các khoản mục, bảo đảm khả thi nhưng vẫn chặt chẽ. Trong đó, nội dung giữ bí mật thông tin về giá theo yêu cầu của nhà cung cấp sẽ tiếp tục được phối hợp làm rõ.

Về quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Bộ trưởng cho biết dự thảo đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần của Trung ương và Quốc hội. Đi kèm với đó là cơ chế kiểm tra, giám sát để tránh lạm dụng.

Tuy nhiên Bộ trưởng cũng nhấn mạnh: “Phân cấp, phân quyền không có nghĩa là buông lỏng quản lý, mà phải đề cao trách nhiệm của người được quyết định”. Dẫn số liệu năm 2025 có gần 600.000 gói thầu và đã phân cấp, phân quyền chỉ định thầu lên đến trên 72%, Bộ trưởng đánh giá việc phân cấp, phân quyền đã có hiệu quả.

“Căn cứ vào điều kiện cụ thể, chúng ta giao trách nhiệm cho người đứng đầu quyết định và chịu trách nhiệm để làm sao sử dụng đồng tiền của nhân dân, đồng tiền của Nhà nước một cách hiệu quả nhất, gắn với việc bảo đảm yêu cầu công việc”, Bộ trưởng khẳng định./.