Từ lợi thế sản xuất đến sức mạnh của hệ sinh thái

Tại diễn đàn, ông Lee Ark Boon cho biết, cách đây ba thập kỷ, VSIP khởi đầu với dự án khu công nghiệp Việt Nam - Singapore đầu tiên tại Bình Dương. Hành trình phát triển của VSIP đồng thời phản ánh quá trình chuyển đổi của nền kinh tế Việt Nam, từ một điểm đến sản xuất có sức cạnh tranh từng bước trở thành nền tảng cho các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn và các dịch vụ hiện đại.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, sự thay đổi này càng trở nên rõ nét. Sau đại dịch Covid-19, chiến lược China+1 thúc đẩy doanh nghiệp tìm kiếm thêm các địa điểm sản xuất, nhưng đa dạng hóa chuỗi cung ứng không đơn giản là chuyển một nhà máy từ quốc gia này sang quốc gia khác.

“Nhà máy có thể được xây dựng. Nhưng các hệ sinh thái không thể được sao chép chỉ sau một đêm” - ông Lee Ark Boon nói.

Ông Lee Ark Boon - CEO Sembcorp Development, đồng Chủ tịch VSIP Group chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: Lê Toàn

Theo ông Lee Ark Boon, chuỗi cung ứng không dịch chuyển chỉ vì chi phí thấp hơn mà hướng tới những nơi có năng lực. Năng lực đó phải được hình thành từ một hệ sinh thái đủ mạnh về hạ tầng, năng lượng, logistics, nguồn nhân lực và các dịch vụ hỗ trợ.

Đây cũng là lý do câu chuyện cạnh tranh đầu tư của Việt Nam đang bước sang một giai đoạn khác. Nếu trước đây lợi thế về chi phí sản xuất và vị trí địa lý có thể là những yếu tố quan trọng để thu hút nhà đầu tư, thì các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao đang đặt ra yêu cầu rộng hơn về chất lượng hạ tầng và khả năng tích hợp.

Cùng với tái cấu trúc chuỗi cung ứng, AI đang tạo ra một lớp nhu cầu mới. Thế giới đang bước từ Industry 4.0 sang kỷ nguyên AI tác nhân, trong đó AI có thể tạo ra những bước tiến lớn về năng suất. Nhưng để AI phát triển, các nền kinh tế phải giải quyết những nhu cầu rất cụ thể về điện, nước, hạ tầng số, kết nối và nhân tài.

“Những quốc gia thành công sẽ không chỉ đơn thuần ứng dụng AI. Họ sẽ xây dựng những hệ sinh thái tạo điều kiện cho AI phát triển” - ông Lee Ark Boon nhận định.

Trong khi đó, yêu cầu về khả năng chống chịu năng lượng cũng ngày càng trở thành một phần của bài toán đầu tư. Chi phí năng lượng, hiệu quả sử dụng tài nguyên và mục tiêu giảm phát thải đang tác động trực tiếp tới hiệu quả vận hành của doanh nghiệp.

Ông Lee Ark Boon cho rằng, các khu công nghiệp sinh thái sẽ có vai trò chiến lược ngày càng lớn. Trong mô hình mới, phát triển bền vững không còn được xem như một yếu tố bổ sung mà trở thành một bộ phận của năng lực cạnh tranh.

Công nghiệp, hạ tầng số và con người phải cùng phát triển

Tại Việt Nam, những thay đổi trong chuỗi cung ứng, công nghệ và yêu cầu về năng lượng đang diễn ra trên nền tảng một hệ thống sản xuất đã được mở rộng đáng kể. Sản xuất tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng và xuất khẩu, trong khi điện tử, bán dẫn và hạ tầng số ngày càng được chú trọng trong quá trình nâng cấp vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị.

Theo ông Lee Ark Boon, khi các ngành công nghiệp dịch chuyển lên những nấc thang cao hơn, kỳ vọng của nhà đầu tư cũng thay đổi. Vị trí, lao động và hạ tầng vẫn cần thiết, nhưng không còn đủ để tạo ra lợi thế dài hạn.

Từ thực tiễn phát triển của Sembcorp, doanh nghiệp áp dụng cách tiếp cận “Thiết kế. Xây dựng. Đo lường”, với mục tiêu đưa tính bền vững vào ngay từ khâu thiết kế, xây dựng các hệ thống hỗ trợ tăng trưởng carbon thấp và đo lường kết quả để biến các mục tiêu thành hiệu quả thực tế.

Cách tiếp cận này được Sembcorp gọi là CORE - Carbon Optimised Ready Ecosystem, kết nối năng lượng, tài nguyên, hạ tầng và hoạt động công nghiệp. Khi được thực hiện đúng, phát triển bền vững không đứng bên ngoài hoạt động sản xuất mà trở thành một phần của hiệu quả công nghiệp.

Sự tích hợp cũng mở rộng sang yếu tố con người. Khi doanh nghiệp ngày càng cạnh tranh để thu hút nhân tài, khu công nghiệp không thể chỉ cung cấp mặt bằng cho nhà máy. Hệ sinh thái công nghiệp phải tạo ra môi trường để người lao động có thể sống, làm việc, học tập và vui chơi.

Đây là hướng phát triển mà VSIP đã theo đuổi trong nhiều năm, với sự kết hợp giữa không gian công nghiệp, nhà ở, thương mại, giáo dục và cộng đồng. Tại VSIP Bắc Ninh, nhà ở xã hội được đưa vào hệ sinh thái nhằm bổ sung lựa chọn nhà ở với mức chi phí phù hợp hơn cho lực lượng lao động. Các khu đô thị tích hợp được định hướng có thêm trường học, y tế, bán lẻ, giải trí và các tiện ích phục vụ đời sống.

Diễn đàn Bất động sản công nghiệp Việt Nam lần thứ 6 - năm 2026 diễn ra chiều ngày 29/9. Ảnh: Lê Toàn

Ông Lee Ark Boon cho biết, những hệ sinh thái công nghiệp mạnh không chỉ tạo giá trị cho doanh nghiệp mà còn cho người lao động, gia đình và cộng đồng.

Hạ tầng số là một lớp tích hợp khác đang ngày càng rõ nét. Với trung tâm dữ liệu và các ngành công nghiệp liên quan đến AI, yêu cầu về điện, nước, kết nối và nhân lực khiến hạ tầng công nghiệp và hạ tầng số không còn là hai lĩnh vực tách biệt.

Sembcorp đang đầu tư vào hạ tầng số, trong đó có khu tổ hợp trung tâm dữ liệu quy mô hyperscale, sẵn sàng cho AI tại Khu Công nghệ cao TP. Hồ chí Minh. Tại VSIP, doanh nghiệp cũng định hướng mở rộng hạ tầng điện, phát triển các giải pháp năng lượng tái tạo và thúc đẩy các thỏa thuận mua bán điện trực tiếp (DPPA) để hỗ trợ các ngành sản xuất thế hệ mới và trung tâm dữ liệu.

Hạ tầng công nghiệp và hạ tầng số đang ngày càng gắn kết chặt chẽ. Những nơi có thể đồng thời đáp ứng nhu cầu về hạ tầng sản xuất và hạ tầng số sẽ có lợi thế trong việc đón nhận các dòng vốn đầu tư mới.

Tóm lại, cơ hội của Việt Nam hiện không chỉ nằm ở việc thu hút thêm vốn đầu tư. Bài toán lớn hơn là xây dựng năng lực để các dòng vốn đó tạo ra nhiều giá trị hơn trong nền kinh tế.

Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa Chính phủ, nhà đầu tư, nhà phát triển và doanh nghiệp; trong đó chính sách cần tạo tín hiệu rõ ràng, nhà đầu tư cung cấp nguồn vốn dài hạn, nhà phát triển có năng lực triển khai và khách thuê tạo ra nhu cầu thực tế./.